Hơn 2,5 triệu người nộp thuế thuộc diện cần rà soát, xử lý mã số thuế

Theo Bộ Tài chính, tính đến ngày 23/10/2026, cả nước có hơn 2,5 triệu người nộp thuế thuộc trạng thái 03 và 06. Trong đó, khoảng 643.000 trường hợp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 03); gần 1,88 triệu trường hợp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06), bao gồm doanh nghiệp, tổ chức, chi nhánh, hộ và cá nhân kinh doanh.

Từ đầu năm đến nay, cơ quan thuế đã đóng mã số thuế cho 777.835 trường hợp. Tuy nhiên, số lượng người nộp thuế phát sinh tình trạng không hoạt động tại địa chỉ đăng ký vẫn lớn hơn tốc độ xử lý, khiến khối lượng hồ sơ tồn đọng tiếp tục ở mức cao.

Thực trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó đáng chú ý là những vướng mắc khi thực hiện thủ tục giải thể, chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Dù đã ngừng hoạt động kinh doanh trong thời gian dài, nhiều doanh nghiệp vẫn phải hoàn thành các hồ sơ khai thuế còn thiếu, nghĩa vụ tài chính và những khoản phạt phát sinh trong thời gian chưa kê khai.

Theo Bộ Tài chính, có những trường hợp doanh nghiệp không phát sinh hoạt động kinh doanh, không phát sinh nghĩa vụ thuế trong nhiều năm nhưng khi quay lại làm thủ tục chấm dứt mã số thuế vẫn phải bổ sung hàng loạt tờ khai quá hạn. Tổng số tiền phạt và các khoản phải nộp có thể trở thành gánh nặng, khiến người nộp thuế không còn động lực hoàn tất thủ tục.

Một trường hợp được cơ quan quản lý nêu ra là doanh nghiệp đã bỏ địa chỉ đăng ký 10 năm. Khi muốn đóng mã số thuế, doanh nghiệp phải bổ sung khoảng 40 tờ khai thuế giá trị gia tăng và 10 hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp. Tổng số tiền phải nộp khoảng 55 triệu đồng, gồm 23 triệu đồng tiền phạt chậm nộp hồ sơ, 20 triệu đồng lệ phí môn bài và 12 triệu đồng tiền chậm nộp khoản phí này.

Bên cạnh vướng mắc về thủ tục, nhiều doanh nghiệp sau khi ngừng kinh doanh đã giải thể bộ máy, trả lại mặt bằng, không còn nhân sự kế toán, sổ sách, chứng từ, con dấu hoặc chữ ký số để hoàn thiện hồ sơ. Một số trường hợp tự ý ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ đăng ký mà không thông báo hoặc phối hợp với cơ quan thuế.

Công tác xử lý tại một số địa phương cũng gặp khó khăn do thiếu dữ liệu lịch sử, hồ sơ gốc bị thất lạc và nguồn lực chưa đáp ứng khối lượng hồ sơ tồn đọng. Dữ liệu giữa cơ quan thuế, đăng ký kinh doanh và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư chưa đồng bộ, khiến quá trình xác minh, đối chiếu và giải quyết thủ tục kéo dài.

Trước những bất cập trên, tại hồ sơ dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về chính sách đặc thù xử lý nợ thuế, Bộ Tài chính đề xuất áp dụng cơ chế xử phạt đặc thù theo hướng giảm mức phạt chậm nộp hồ sơ khai thuế, tạo điều kiện để người nộp thuế chủ động khắc phục vi phạm.

Theo đề xuất, doanh nghiệp, tổ chức hoàn thành đầy đủ các hồ sơ khai thuế còn thiếu sẽ được áp dụng mức phạt bằng 30%, 50% hoặc 70% mức phạt theo quy định hiện hành, tùy thời điểm hoàn thành hồ sơ.

Cụ thể, nếu bổ sung đầy đủ hồ sơ khai thuế từ thời điểm Nghị quyết có hiệu lực đến hết ngày 30/6/2027, người nộp thuế chỉ phải nộp 30% mức phạt theo quy định, tương đương được giảm 70%. Giai đoạn từ ngày 1/7/2027 đến hết ngày 31/12/2027, mức phạt được giảm 50%; từ ngày 1/1/2028 đến hết ngày 30/6/2028, mức giảm là 30%.

Việc thiết kế mức hỗ trợ giảm dần theo thời gian nhằm khuyến khích người nộp thuế sớm quay lại thực hiện nghĩa vụ, tránh tâm lý trì hoãn đến cuối thời hạn áp dụng chính sách. Sau thời gian này, các trường hợp vi phạm tiếp tục được xử lý theo quy định pháp luật hiện hành.

Đáng chú ý, chính sách đề xuất không đồng nghĩa với việc miễn nghĩa vụ thuế hoặc miễn trách nhiệm đối với hành vi trốn thuế, gian lận thuế và sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp. Cơ chế đặc thù chỉ tập trung điều chỉnh mức xử phạt đối với hành vi vi phạm thủ tục khai thuế trong phạm vi, đối tượng và thời hạn được Nghị quyết quy định.

Ngoài giảm tiền phạt, Bộ Tài chính cũng đề xuất đơn giản hóa thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với các trường hợp ngừng hoạt động lâu năm; xem xét miễn bổ sung một số tờ khai không phát sinh nghĩa vụ trong thời gian ngừng hoạt động theo thông báo của cơ quan thuế, đồng thời xử lý nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp theo điều kiện cụ thể.

Đối với doanh nghiệp ngừng hoạt động từ 10 năm trở lên, không còn nợ thuế và không thuộc diện thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử, dự thảo đề xuất xem xét đóng mã số thuế sau 30 ngày công khai thông tin.

Theo Bộ Tài chính, việc làm sạch dữ liệu mã số thuế không chỉ giúp giảm hồ sơ tồn đọng, nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần ngăn ngừa tình trạng lợi dụng doanh nghiệp ngừng hoạt động để gian lận thuế, mua bán hóa đơn và trục lợi ngân sách. Đây cũng là bước chuẩn bị cho quá trình đánh giá mức độ minh bạch, trao đổi thông tin thuế của Việt Nam với Liên minh châu Âu (EU) dự kiến vào quý II/2028.

Các chính sách này đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến, và dự kiến áp dụng đến hết ngày 30/6/2028 sau khi được cấp có thẩm quyền thông qua. Nếu được triển khai, cơ chế này được kỳ vọng tháo gỡ một phần vướng mắc cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động, đồng thời giúp cơ quan quản lý xử lý khối lượng lớn mã số thuế tồn đọng kéo dài.