Hơn 81% hộ kinh doanh ghi nhận doanh thu giảm trong năm 2025

Sáng 23/4, tại Tọa đàm công bố kết quả Điều tra Hộ kinh doanh năm 2026 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI cho biết cuộc khảo sát được thực hiện từ tháng 2 đến tháng 4/2026 với 1.001 hộ kinh doanh tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Trong đó, 64,69% hộ hoạt động tại khu vực đô thị, 35,31% tại khu vực nông thôn; lĩnh vực bán lẻ chiếm tỷ trọng lớn nhất với 90,1%, tiếp đến là dịch vụ ăn uống với 5,3%.

Theo VCCI, khu vực hộ kinh doanh là một cấu phần lớn của kinh tế tư nhân, với khoảng 6,1 triệu hộ vào cuối năm 2025, tạo việc làm cho gần 10 triệu lao động. Tổng thu ngân sách đạt khoảng 32.840 tỷ đồng, tương đương gần 6,8% tổng thu từ khu vực ngoài quốc doanh.

Hơn 90% tập trung trong lĩnh vực bán lẻ, tệp khách hàng chính là cá nhân. Phần lớn hộ có quy mô rất nhỏ và phụ thuộc vào nguồn thu này. Cụ thể, gần 97% hộ coi đây là nguồn thu nhập chính hoặc duy nhất, nên mọi biến động chính sách đều có thể tác động trực tiếp đến sinh kế. Gần 74% hộ kinh doanh cho biết chỉ lãi ít trong năm 2025. Hơn 81% hộ bị giảm doanh thu, 75% bị giảm lượng khách hàng. Chỉ 1,9% đạt mức "lãi như kỳ vọng"...

Đáng chú ý, khó khăn pháp lý nổi lên là rào cản lớn nhất. Có hơn 73% hộ cho rằng vướng mắc lớn nhất nằm ở việc hiểu và tuân thủ quy định, cao hơn cả khó khăn về thị trường hay chi phí đầu vào. Chi phí tuân thủ hiện cũng trở thành áp lực đáng kể.

Ở góc độ thực thi, nhiều hộ gặp khó trong các nghiệp vụ thuế - kế toán. Khoảng 71% gặp khó khi thu thập thông tin để triển khai hóa đơn điện tử; trên 60% gặp vướng mắc trong hạch toán chi phí, theo dõi chính sách và kê khai, nộp thuế; hơn 58% gặp khó trong lưu trữ sổ sách.

Các lo ngại trong quá trình tuân thủ cũng khá rõ ràng. Khoảng 71% hộ cho rằng thủ tục còn phức tạp, 68% lo rủi ro vi phạm, 63% gặp khó khi cập nhật quy định và chi phí tuân thủ cao. Gần 60% thiếu kỹ năng công nghệ, trong khi 41% lo ngại việc xuất hóa đơn đầy đủ có thể làm mất khách.

Khảo sát cũng cho thấy khi quy mô kinh doanh tăng, mức độ phức tạp trong tuân thủ có xu hướng gia tăng. Điều này phần nào ảnh hưởng đến quyết định mở rộng của các hộ, khi lợi ích từ tăng trưởng chưa thực sự tương xứng với chi phí phát sinh.

Từ các kết quả khảo sát, VCCI cho rằng cải cách môi trường kinh doanh trong thời gian tới cần tiếp tục hướng tới mục tiêu tạo thuận lợi cho người thực thi, đặc biệt là khu vực hộ kinh doanh, vốn chủ yếu là các đơn vị nhỏ và siêu nhỏ.

Theo đó, việc đơn giản hóa các quy định về thuế, kế toán và hóa đơn điện tử theo hướng rõ ràng, dễ hiểu sẽ giúp các hộ dễ tiếp cận và thực hiện hơn. Cùng với đó, các công cụ hỗ trợ như phần mềm kế toán đơn giản, tài liệu hướng dẫn bằng ngôn ngữ phổ thông, hay cơ chế tư vấn trực tiếp tại địa phương được kỳ vọng sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ.

Một điểm đáng chú ý là mức độ hiểu biết chính sách có liên quan đến xu hướng phát triển của hộ kinh doanh. Những hộ nắm rõ quy định thường chủ động hơn trong việc duy trì, mở rộng hoạt động hoặc cân nhắc chuyển đổi lên doanh nghiệp. Ngược lại, phần lớn hộ chưa có ý định chuyển đổi do còn băn khoăn về thủ tục, chi phí và yêu cầu quản lý.

Điều này cho thấy, bên cạnh hoàn thiện thể chế, việc tăng cường truyền thông, phổ biến chính sách theo cách dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng là rất cần thiết.

Từ thực tiễn khảo sát, VCCI khuyến nghị các chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh cần được thiết kế theo hướng linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm.

Trong đó, nhóm hộ quy mô nhỏ, phụ thuộc hoàn toàn vào hoạt động kinh doanh như nguồn sinh kế cần được ưu tiên hỗ trợ về khả năng thích ứng và tuân thủ. Nhóm hộ có quy mô lớn hơn, có nhu cầu mở rộng, ký kết hợp đồng hoặc huy động vốn có thể được khuyến khích từng bước tiếp cận mô hình doanh nghiệp.