Hợp tác giữa nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực văn hóa

Hội thảo có sự tham dự của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp trong nước, quốc tế. Trọng tâm của Hội thảo là những vấn đề đặt ra trong hợp tác giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp: hoàn thiện cơ chế phối hợp, đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn, thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng và đổi mới sáng tạo.

Thông qua các phiên thảo luận, nhằm gợi mở những giải pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa, đáp ứng yêu cầu của chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển công nghiệp văn hóa.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Đinh Công Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội nhấn mạnh: Đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Trong tiến trình đó, văn hóa ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, nguồn lực nội sinh và động lực của phát triển bền vững.

Sự phát triển của công nghiệp văn hóa, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cơ cấu nghề nghiệp, chuẩn năng lực và phương thức tổ chức lao động trong lĩnh vực văn hóa. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, người lao động cần có năng lực số, kỹ năng sáng tạo, tư duy liên ngành, ngoại ngữ và ý thức bảo vệ các giá trị văn hóa. Những yêu cầu đó vượt ra ngoài khả năng đáp ứng riêng lẻ của bất cứ chủ thể nào.

Trước những biến đổi đó, đã chủ động mở rộng hợp tác với các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp. Nhà trường coi đây là cách thức quan trọng để chuyển hướng đào tạo, từ "dạy những gì nhà trường có" sang "đào tạo những gì xã hội cần".

Trong khuôn khổ Hội thảo này, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã tiến hành ký thỏa thuận hợp tác với 4 doanh nghiệp: Tổng Công ty Truyền thông đa phương tiện VTC, Tập đoàn Thịnh Phát - Adamo Hotel, Công ty Cổ phần Du lịch Văn hóa Ngọa Vân Yên Tử, Viện Lãnh đạo ABG.

Qua các hợp tác này, sinh viên có cơ hội tìm hiểu môi trường doanh nghiệp, nhận thức rõ nhu cầu và thách thức của công việc, từ đó định hướng đúng đắn việc phát triển kiến thức, kỹ năng. Doanh nghiệp không chỉ tiếp nhận sinh viên thực tập và tuyển dụng, mà đang dần trở thành đối tác cùng nhà trường góp ý chương trình, chia sẻ chuyên gia và xác định chuẩn đầu ra. Nhờ vậy, khoảng cách giữa giảng đường và thực tiễn nghề nghiệp sẽ từng bước được thu hẹp.

Từ hiệu quả thực tiễn đó, hội thảo được tổ chức nhằm nhận diện những vấn đề lý luận và thực tiễn của mô hình hợp tác ba bên. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, hoạch định chính sách; nhà trường đào tạo, nghiên cứu và bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp; doanh nghiệp cung cấp thông tin về nhu cầu nhân lực, môi trường thực hành và nguồn lực.

Sự phối hợp, liên kết ba bên này cần vượt qua các thỏa thuận hình thức hoặc những đợt thực tập ngắn hạn để trở thành quan hệ hợp tác thực chất; các bên cùng xác định nhu cầu, thiết kế chương trình, tổ chức đào tạo, sử dụng nhân lực và đánh giá tác động xã hội.

Hội thảo tập trung vào 03 nhóm vấn đề chính: Thứ nhất, mô hình và cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Các đại biểu đã trao đổi về cơ sở lý luận, khung thể chế và mô hình vận hành quan hệ hợp tác 3 bên; đề xuất hoàn thiện chính sách, tháo gỡ vướng mắc pháp lý trong liên kết đào tạo, phát triển cơ chế đặt hàng đào tạo và sử dụng nhân lực, phát huy quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học.

Từ mô hình "vòng xoắn ba" (Triple Helix) và kinh nghiệm quốc tế, hội thảo làm rõ vai trò kiến tạo của Nhà nước, vai trò của chính quyền địa phương và các tổ chức trung gian; xác định phương thức để doanh nghiệp tham gia từ khâu xây dựng chuẩn đầu ra đến đánh giá chất lượng đào tạo. Mục tiêu là chuyển quan hệ hợp tác tự phát thành mô hình liên kết ổn định, có khả năng nhân rộng.

Thứ hai, đổi mới chương trình và phương thức đào tạo gắn với thực tiễn nghề nghiệp. Trong bối cảnh chuyển đổi số và AI, người học và năng lực nghề nghiệp cần giữ vị trí trung tâm. Các mô hình học kỳ doanh nghiệp, đào tạo theo đơn đặt hàng, học tập qua dự án, thực hành tại di sản và thiết chế văn hóa, giảng dạy với sự tham gia của chuyên gia, nghệ nhân và nhà quản lý thực tiễn sẽ được xem xét về điều kiện triển khai và hiệu quả.

Phương thức đánh giá cũng cần chuyển từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực thông qua sản phẩm sáng tạo, hồ sơ dự án và quá trình thực hành. Chương trình đào tạo cần được cập nhật nhưng vẫn bảo đảm nền tảng tri thức nhân văn và chiều sâu văn hóa, tránh đồng nhất hiện đại hóa đào tạo với bổ sung đơn thuần các học phần kỹ thuật.

Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nghiên cứu ứng dụng và khởi nghiệp trong lĩnh vực văn hóa. Hợp tác 3 bên được nhìn nhận là điều kiện để hình thành môi trường sáng tạo, từ ươm mầm ý tưởng, chuyển giao tri thức đến phát triển sản phẩm, dịch vụ văn hóa sáng tạo. Các nội dung trao đổi dự kiến tập trung vào số hóa di sản, phát triển sản phẩm du lịch văn hóa và truyền thông, xây dựng không gian đồng sáng tạo, liên kết giữa trường đại học với doanh nghiệp, địa phương, bảo tàng và cộng đồng.

Đổi mới sáng tạo trong văn hóa không chỉ đo bằng số lượng sản phẩm thương mại, mà còn ở khả năng kiến tạo sinh kế bền vững, nuôi dưỡng tài năng, bảo vệ quyền của chủ thể sáng tạo và tôn trọng giá trị di sản.

Hội thảo khoa học quốc tế "Hợp tác giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực văn hóa đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới" nhận được 187 tham luận, trong đó có 8 bài của học giả nước ngoài. Xuyên suốt các tham luận là một thông điệp chung: liên kết ba bên phải vượt qua những biên bản ghi nhớ để trở thành cơ chế vận hành thực chất.

Các tham luận tại hội thảo có chung một tiền đề: không chủ thể nào có thể đào tạo nhân lực văn hóa một mình. GS.TS. Đinh Xuân Dũng, trong tham luận "Vai trò chủ động và sáng tạo của nhà trường trong gắn kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực văn hóa", khẳng định sự gắn kết này "không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành một yêu cầu tất yếu".

Nhóm tác giả Lê Thanh Bình, Lê Vũ Phúc Minh, Trần Nguyệt Anh (Học viện Ngoại giao), trong tham luận "Hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực công nghiệp văn hóa: Kinh nghiệm Trung Quốc, Bắc Âu và khuyến nghị cho Việt Nam", đã so sánh hai mô hình: Trung Quốc định hướng tập trung, trong khi các nước Bắc Âu cấp ngân sách nhưng trao quyền lựa chọn cho hội đồng chuyên môn độc lập. Khác biệt vì thế "không nằm ở việc có hay không có vai trò Nhà nước, mà ở tầng nấc ra quyết định cụ thể mà Nhà nước can thiệp". Nhóm tác giả kiến nghị thành lập một hội đồng điều phối quốc gia về nhân lực công nghiệp văn hóa, với cơ chế thẩm định độc lập để hạn chế "xin – cho" trong đặt hàng đào tạo.

Từ góc độ đơn vị sử dụng nhân lực, TS. Tống Văn Khuông (Học viện Chính trị Công an nhân dân), trong tham luận "Phối hợp giữa nhà trường và Công an các đơn vị, địa phương trong đào tạo, bồi dưỡng nhân lực làm công tác văn hóa, truyền thông", đã chỉ ra khâu yếu ở đầu vào: nơi sử dụng chưa đặt yêu cầu cụ thể cho nơi đào tạo. Vì vậy, hai bên cần cùng xác định nhu cầu và chuẩn năng lực.

Cơ chế tốt cũng cần thước đo đúng. GS.TS. Ryu Inpyong (Đại học Jeonju, Hàn Quốc), trong tham luận "Định hướng xây dựng hệ thống phát triển nguồn nhân lực du lịch nhằm thúc đẩy sự tăng trưởng bền vững của ngành du lịch Hàn Quốc", đề nghị chuyển câu hỏi chính sách từ "Đã đào tạo được bao nhiêu người?" sang "Nguồn nhân lực được đào tạo đang hoạt động và tiếp tục phát triển như thế nào trong ngành du lịch và tại địa phương?".

Tại hội thảo, còn có các tham luận đáng chú ý như: "Từ giảng đường đến doanh nghiệp, thị trường và vườn ươm con người" của Chủ tịch HĐQT Alpha Books Nguyễn Cảnh Bình; "Kết nối văn hóa, phát triển năng lực: Khung khái niệm về đổi mới chương trình đào tạo theo hướng hợp tác trong nền kinh tế thân thiện với người Hồi giáo ở Việt Nam" của TS. Aemin Nasir (Đại học RMIT Việt Nam); "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số trong đào tạo nhân lực văn hóa" của GS.TS. Ma Si Wei (Đại học Bắc Kinh); "Phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhà trường trong đào tạo nguồn nhân lực văn hóa: Lấy việc kế thừa di sản văn hóa phi vật thể thổ cẩm Choang làm ví dụ" của bà He Dingyu, Giám đốc Bảo tàng Thổ cẩm Choang Quảng Tây,… Các tham luận này đã đem lại những góc nhìn sâu sắc về các vấn đề mang tính thời sự, các góc nhìn đa chiều cùng những đề xuất có giá trị thực tiễn cao.

Trên cơ sở các tham luận và nội dung trao đổi tại hội thảo, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội kỳ vọng hình thành những khuyến nghị có tính khả thi: tăng cường cơ chế phối hợp và đặt hàng theo nhu cầu; phát triển chương trình đào tạo có sự tham gia thiết kế của đơn vị sử dụng lao động; mở rộng dự án nghiên cứu, thực hành và đổi mới sáng tạo với sự tham gia của nhiều chủ thể; xây dựng cơ chế theo dõi, đánh giá và chia sẻ kết quả hợp tác. Việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế cần được vận dụng phù hợp với điều kiện thể chế, văn hóa và nguồn lực của Việt Nam, tránh sao chép mô hình một cách máy móc.

Trường đại học Văn hóa Hà Nội tin rằng, kết quả hội thảo sẽ là cơ sở tham khảo khoa học và thực tiễn để nhà trường tiếp tục gắn đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu xã hội, mở rộng hợp tác với cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và đối tác quốc tế.