Khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh của doanh nghiệp nông nghiệp vẫn hạn chế

Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD), khảo sát trên 97 doanh nghiệp và hợp tác xã trong các lĩnh vực như cà phê, gạo, thủy sản, rau quả và dịch vụ nông nghiệp cho thấy, dù 54% đơn vị đã tham gia ít nhất một chứng nhận nông nghiệp bền vững, 32/97 đơn vị có chứng nhận nông nghiệp bền vững quốc tế nhưng chỉ có duy nhất 1 đơn vị tiếp cận được nguồn tài chính xanh.

Đây là một chỉ số khá thấp khi Việt Nam đã ban hành danh mục phân loại xanh (green taxonomy) năm ngoái, với 7 lĩnh vực và 45 ngành. Thêm vào đó, Chính phủ cũng ban hành Nghị định 156, cho phép các tổ chức tín dụng cho vay dự án nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn không cần tài sản đảm bảo, tối đa 70% giá trị dự án.

Các chuyên gia nghiên cứu chỉ ra rằng rào cản không nằm ở việc thiếu thực hành ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) hay thiếu các chứng nhận bền vững trong nước hoặc quốc tế, mà chủ yếu đến từ các điều kiện tín dụng truyền thống như yêu cầu tài sản bảo đảm, năng lực xây dựng phương án kinh doanh và hệ thống quản trị của doanh nghiệp. Đồng thời, khoảng 80% đơn vị cho biết chưa từng tiếp cận thông tin về tín dụng xanh, cho thấy hạn chế lớn về thông tin và kết nối thị trường tài chính.

Ngoài tiêu chí này, ngân hàng vẫn yêu cầu các điều kiện chặt chẽ như tài sản đảm bảo, vốn đối ứng và phương án kinh doanh khả thi.

Một rào cản đáng chú ý khác là sự thiếu đồng bộ về nhận thức và chuyên môn của cán bộ ngân hàng đối với các tiêu chuẩn xanh. Có trường hợp doanh nghiệp sở hữu chứng nhận hữu cơ quốc tế nhưng không được chấp nhận do phía ngân hàng không hiểu rõ về chứng nhận này. Bên cạnh đó, thủ tục vay vốn còn phức tạp, khiến nhiều doanh nghiệp phải tìm đến nguồn vốn từ người thân hoặc vay theo các gói tín dụng thông thường.

Một điểm đáng chú ý khác là dòng vốn tài chính xanh hiện vẫn tập trung chủ yếu vào các doanh nghiệp quy mô lớn hoặc các dự án đã đạt tiêu chuẩn sẵn có, trong khi các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ – nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất nông nghiệp vẫn đứng ngoài dòng vốn này.

Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân cốt lõi là thiếu “ngôn ngữ chung” giữa ngân hàng và doanh nghiệp về tiêu chí dự án xanh. Điều này đòi hỏi cần xây dựng hệ sinh thái tài chính xanh đồng bộ, từ chính sách, công cụ tài chính đến tiêu chuẩn kỹ thuật, đồng thời đẩy mạnh phổ biến các mô hình thực hành hiệu quả.

Ngoài ra, danh mục phân loại xanh cần được đơn giản hóa, dễ hiểu và phù hợp hơn với nhóm doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ nông dân. Các công cụ tài chính cũng cần được thiết kế lại theo hướng linh hoạt hơn, kết hợp vai trò trung gian của các tổ chức hỗ trợ nhằm thu hẹp khoảng cách giữa doanh nghiệp và nguồn vốn.

Qua báo cáo cho thấy vai trò quan trọng của tài chính như một đòn bẩy để định hướng dẫn dắt và thúc đẩy quá trình chuyển đổi nông nghiệp xanh thông qua các công cụ như tín dụng xanh.

Trong bối cảnh nhu cầu tài chính bền vững trong nông nghiệp dự báo sẽ gia tăng mạnh trong 1-3 năm tới, đặc biệt với các hoạt động canh tác bền vững và kinh tế tuần hoàn, việc tháo gỡ các rào cản tiếp cận vốn được xem là yêu cầu cấp thiết để các chính sách tín dụng xanh thực sự đi vào cuộc sống.