Khởi động Dự án GORICE hướng tới chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp

Ngày 28/10, tại TP Cần Thơ, Tổ chức Oxfam tại Việt Nam phối hợp với các đối tác tổ chức Lễ khởi động Dự án "Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng ĐBSCL" (GORICE). Dự án do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Bộ Các Vấn đề Toàn cầu Canada (GAC), được Oxfam tại Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Viện Môi trường Nông nghiệp (IAE) và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, tỉnh Vĩnh Long, TP Cần Thơ phối hợp triển khai trong giai đoạn 2025-2030, dự kiến mang lại lợi ích trực tiếp cho 48.200 người và giảm phát thải khoảng 748.000 tấn carbon.

Nâng cao đời sống kinh tế, xã hội và môi trường cho người trồng lúa

Phát biểu tại khai mạc, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, ĐBSCL làm ra hơn 50% sản lượng lúa và hơn 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Nhưng vựa lúa này đang chịu tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, với thiệt hại ước tính khoảng 2,4 tỷ USD mỗi năm. Sản xuất lúa cũng chiếm gần 49,5% lượng phát thải khí nhà kính của ngành nông nghiệp. 

Trong khi đó, thị trường ngày càng đòi hỏi hạt gạo phải có chất lượng tốt hơn, rõ nguồn gốc hơn, phát thải thấp hơn, và có trách nhiệm hơn. Bên cạnh đó, nhiều nông hộ nhỏ, nhất là phụ nữ và đồng bào DTTS, vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn lực cho sản xuất lúa như đất đai, tín dụng, ít có cơ hội được được tham gia lớp đào tạo, nâng cao năng lực sản xuất, sử dụng công nghệ, máy móc và ít tham gia ra quyết định.

Chính phủ đã có định hướng rất rõ, qua cam kết phát thải ròng bằng không vào năm 2050, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon, và đặc biệt là Đề án phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030. Vì vậy, sản xuất lúa phát thải thấp không chỉ là yêu cầu về môi trường, mà còn là con đường để hạt gạo Việt Nam có giá trị cao hơn, và người trồng lúa có thu nhập tốt hơn.

Dự án GORICE do Bộ Các vấn đề Toàn cầu của Chính phủ Canada tài trợ thông qua Tổ chức Oxfam để triển khai trên địa bàn 3 tỉnh, thành phố: Cần Thơ, Vĩnh Long và An Giang từ năm 2025 đến tháng 3 năm 2030. Tổ chức Oxfam điều phối dự án, cùng các đối tác triển khai là Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Viện Môi trường Nông nghiệp thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường của TP Cần Thơ, tỉnh An Giang và tỉnh Vĩnh Long. Mục tiêu của dự án là nâng cao đời sống kinh tế, xã hội và môi trường cho người trồng lúa, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào DTTS.

Chia sẻ tại lễ khởi động, bà Francesca Bellone, Tham tán và Trưởng ban Hợp tác Phát triển - Đại sứ quán Canada khẳng định, Canada phối hợp với các đối tác hỗ trợ Đề án Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp của Việt Nam thông qua dự án GORICE. Dự án sẽ mở ra nhiều cơ hội quan trọng để huy động các thế mạnh chuyên môn của Canada, góp phần tăng cường quan hệ đối tác Canada - Việt Nam đang ngày càng phát triển, cũng như cam kết chung của hai nước trong thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp bền vững.

Thông qua việc kết hợp các thế mạnh của Canada về nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, kiểm kê carbon, hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV), tài chính khí hậu và đổi mới sáng tạo trong công nghệ nông nghiệp với vai trò dẫn dắt và tri thức địa phương của Việt Nam, GORICE sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi hướng tới một ngành lúa gạo có sức cạnh tranh và phát thải thấp.

Dự án cũng thúc đẩy đầu tư của khu vực tư nhân và huy động tài chính khí hậu, tạo ra những cơ hội lâu dài cho nông dân, đặc biệt là phụ nữ, đồng thời thúc đẩy hành động vì khí hậu và phát triển bền vững trên toàn vùng ĐBSCL.

Chuyển đổi sản xuất theo hướng xanh, bền vững, thích ứng với khí hậu

Việt Nam là nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới, góp phần bảo đảm an ninh lương thực cho 90% dân số cả nước và tạo sinh kế cho 15-16 triệu nông dân; trong đó ĐBSCL cung cấp khoảng một nửa sản lượng lúa và hơn 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, sản xuất lúa cũng là nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất trong ngành nông nghiệp, đồng thời ngày càng chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu.

Những sáng kiến gần đây, đặc biệt là Đề án "Một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp", đã chứng minh rằng canh tác lúa bền vững có thể vừa giảm phát thải, giảm chi phí sản xuất, vừa nâng cao thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên, thị trường cho gạo phát thải thấp vẫn còn mới mẻ, trong khi phần lớn nông dân quy mô nhỏ còn hạn chế về tiếp cận kỹ thuật, tài chính và cơ hội thị trường.

Để hiện thực hóa quá trình chuyển đổi xanh của ngành lúa gạo, cần những giải pháp giúp nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đồng thời, phụ nữ, người DTTS và các nhóm dễ bị tổn thương cần cơ hội để tham gia bình đẳng và hưởng lợi công bằng từ quá trình chuyển đổi này, qua đó bảo đảm sự phát triển bền vững và bao trùm cho ĐBSCL.

Phát biểu tại lễ khởi động, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Trần Chí Hùng khẳng định, ĐBSCL nói chung và TP Cần Thơ nói riêng là vùng sản xuất lúa gạo trọng điểm, song đang chịu tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, xâm nhập mặn và suy giảm tài nguyên. Bên cạnh đó, chi phí đầu vào, yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và giảm phát thải ngày càng đặt ra nhiều thách thức đối với nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Vì vậy, chuyển đổi sản xuất theo hướng xanh, bền vững, thích ứng với khí hậu và nâng cao giá trị cho người trồng lúa là yêu cầu cấp thiết.

Đề án phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 là định hướng quan trọng để đổi mới phương thức sản xuất và tổ chức lại chuỗi giá trị. Dự án GORICE sẽ góp phần cụ thể hóa định hướng này thông qua thúc đẩy thực hành nông nghiệp thông minh với khí hậu; nâng cao năng lực cho cán bộ kỹ thuật, nông dân và các tổ chức sản xuất; triển khai tập huấn, mô hình trình diễn, quản lý nước và rơm rạ, giảm phát thải và phát triển kinh tế tuần hoàn; đồng thời tăng cường kết nối thị trường, nâng cao vai trò của phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương.

Tại TP Cần Thơ, dự án được triển khai từ tháng 9/2026 đến hết tháng 12/2029 tại 7 xã: Hồ Đắc Kiện, Thuận Hòa, Đại Ngãi, Tân Thạnh, Gia Hòa, Nhu Gia và Thạnh Phú; với tổng kinh phí viện trợ không hoàn lại 15 tỷ đồng, từ Chính phủ Canada thông qua Tổ chức Oxfam NOVIB. Đây là nguồn lực quý báu, góp phần nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện sinh kế và thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp tại địa phương.

Thành phố kỳ vọng Dự án sẽ tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; hỗ trợ nhân rộng các mô hình hiệu quả; nâng cao chất lượng, tính minh bạch và khả năng tiếp cận thị trường của gạo phát thải thấp. Việc phối hợp với Viện Môi trường Nông nghiệp trong đo đạc, báo cáo, thẩm tra kết quả giảm phát thải (MRV) và với VCCI trong kết nối doanh nghiệp, thị trường sẽ góp phần bảo đảm hoạt động của Dự án gắn với nhu cầu thực tiễn.

Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Trần Chí Hùng tin tưởng rằng, với sự đồng hành của các đối tác và quyết tâm của chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, Dự án GORICE sẽ đạt kết quả thiết thực, góp phần nâng cao thu nhập cho người trồng lúa, bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính và xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao, phát thải thấp của TP Cần Thơ và vùng ĐBSCL.

Dự án GORICE nhằm tăng cường sản xuất lúa gạo của nông dân và doanh nghiệp theo hướng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và thúc đẩy bình đẳng giới thông qua việc áp dụng các thực hành nông nghiệp thông minh, thích ứng với BĐKH và tham gia có hiệu quả vào các dự án carbon công bằng. Đồng thời, nâng cao năng lực lãnh đạo và khả năng ra quyết định của phụ nữ và người DTTS trong sản xuất lúa gạo thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu. Thúc đẩy hợp tác và các cơ chế chính sách phù hợp nhằm hỗ trợ hoạt động sản xuất lúa gạo thông minh, thích ứng với BĐKH và bình đẳng giới.

Dự án GORICE hướng tới 48.200 người hưởng lợi trực tiếp từ sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp

Dự án GORICE được thực hiện trong giai đoạn 2025-2030 và được triển khai tại TP Cần Thơ, tỉnh An Giang và tỉnh Vĩnh Long; dự án hướng tới cải thiện phúc lợi kinh tế, xã hội và môi trường cho nông dân trồng lúa, đặc biệt là phụ nữ và người dân tộc thiểu số tại ĐBSCL, thông qua các thực hành sản xuất lúa gạo bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và phát thải thấp.

Dự án tập trung vào 3 lĩnh vực: Sản xuất lúa gạo thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu: Thúc đẩy các phương thức canh tác lúa bền vững, phát thải thấp, giúp nâng cao năng suất, khả năng chống chịu và khả năng tiếp cận các sáng kiến carbon công bằng.

Cơ hội kinh tế xanh bao trùm: Mở rộng khả năng tiếp cận tài chính xanh, thị trường carbon và các cơ hội kinh doanh bền vững cho người sản xuất lúa gạo, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số.

Hợp tác đa bên và quản trị bao trùm: Xây dựng quan hệ đối tác và môi trường chính sách thuận lợi, hỗ trợ sự tham gia bao trùm và quá trình chuyển đổi bền vững của ngành lúa gạo Việt Nam.

Kết quả dự kiến đến năm 2030: có 48.200 người hưởng lợi trực tiếp (50% là phụ nữ); giảm khoảng 748.000 tấn phát thải carbon; có 180.000 hecta diện tích gieo trồng áp dụng thực hành canh tác chất lượng cao, phát thải thấp; 100.000 người người tiêu dùng hưởng lợi.