Khủng hoảng vận tải qua Biển Đỏ: Tác động tới chuỗi cung ứng và doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Theo đánh giá của Sở Công Thương TP.HCM, xung đột bùng phát từ đầu năm 2026 đã làm gia tăng rủi ro địa chính trị toàn cầu, kéo theo nhiều biến động trên thị trường năng lượng, vận tải biển quốc tế và chuỗi cung ứng. Với vai trò là trung tâm kinh tế - thương mại lớn của cả nước và có mức độ hội nhập quốc tế cao, các doanh nghiệp tại TP.HCM đang chịu những tác động đáng kể từ các biến động này.

Một trong những ảnh hưởng rõ rệt nhất là sự gián đoạn các tuyến vận tải biển quốc tế quan trọng. Căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến nguy cơ đóng cửa eo biển Hormuz, đã khiến lưu lượng tàu thuyền qua khu vực Biển Ả Rập giảm mạnh. Nhiều hãng tàu quốc tế buộc phải tạm ngưng hoặc điều chỉnh hành trình để tránh rủi ro, dẫn đến thời gian vận chuyển hàng hóa kéo dài và chi phí vận tải tăng cao.

Theo ước tính, thời gian vận chuyển trên tuyến TP.HCM - châu Âu hiện có thể kéo dài thêm khoảng 7-10 ngày. Đồng thời, các doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều khoản chi phí bổ sung như phụ phí chiến tranh, phụ phí rủi ro và chi phí bảo hiểm hàng hải gia tăng. Những yếu tố này khiến chi phí logistics quốc tế tăng đáng kể, trực tiếp ảnh hưởng đến biên lợi nhuận và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Theo khảo sát nhanh của Ban Quản lý các Khu chế xuất và Khu công nghiệp TP.HCM, thành phố hiện có 66 khu chế xuất và khu công nghiệp đã được thành lập với tổng diện tích hơn 27.270 ha; trong đó 58 khu đang hoạt động, với 4.689 dự án còn hiệu lực, bao gồm hơn 300 doanh nghiệp chế xuất.

Năm 2025, tổng doanh thu của các doanh nghiệp trong KCX, KCN ước đạt 80 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu khoảng 48,4 tỷ USD và kim ngạch nhập khẩu khoảng 36,6 tỷ USD. Mặc dù kim ngạch xuất nhập khẩu trực tiếp với khu vực Trung Đông chỉ chiếm khoảng 3-5%, nhưng do các doanh nghiệp có mức độ gắn kết sâu với chuỗi cung ứng toàn cầu nên vẫn chịu ảnh hưởng đáng kể từ những biến động tại khu vực này.

Khảo sát bước đầu cho thấy chuỗi cung ứng nguyên liệu và linh kiện phục vụ sản xuất của nhiều doanh nghiệp đang bị gián đoạn. Một số doanh nghiệp nhập khẩu nguyên vật liệu từ châu Âu qua tuyến Biển Đỏ hiện phải đối mặt với tình trạng kéo dài thời gian vận chuyển do tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi). Việc thay đổi lộ trình khiến thời gian vận chuyển tăng thêm 3-4 tuần, đồng thời làm chi phí vận tải và chi phí sản xuất gia tăng.

Tác động này thể hiện rõ ở nhiều ngành sản xuất chủ lực. Trong lĩnh vực điện tử và linh kiện, một số doanh nghiệp đứng trước nguy cơ thiếu hụt chip và linh kiện bán dẫn nhập khẩu từ châu Âu. Để đảm bảo tiến độ sản xuất, nhiều doanh nghiệp buộc phải chuyển sang vận tải hàng không với chi phí cao hơn đáng kể. Ngành may mặc và giày da cũng đối mặt với áp lực chậm tiến độ giao hàng, thậm chí có nguy cơ bị hủy đơn hàng mùa Hè từ các đối tác châu Âu.

Đối với ngành hóa chất, giá nguyên liệu đầu vào như hạt nhựa, dung môi và các phụ gia tăng theo biến động của giá dầu thế giới, khiến chi phí sản xuất tăng lên. Trong khi đó, lĩnh vực thực phẩm và thủy hải sản, đặc biệt là hàng tươi sống và đông lạnh, gặp khó khăn khi nhiều chuyến bay vận tải bị hủy hoặc thay đổi lộ trình do hạn chế không phận tại khu vực xung đột. Điều này không chỉ làm chi phí vận chuyển tăng mà còn tiềm ẩn rủi ro hư hỏng hàng hóa. Bên cạnh đó, tình trạng khan hiếm container lạnh và giá thuê tăng mạnh cũng gây thêm áp lực cho các doanh nghiệp xuất khẩu.

Một số doanh nghiệp nông sản xuất khẩu sang thị trường Trung Đông và Bắc Phi cũng gặp khó khăn trong thanh toán quốc tế do hoạt động ngân hàng tại khu vực này bị gián đoạn. Đồng thời, sự gia tăng giá xăng dầu và phân bón cũng kéo theo chi phí sản xuất và chi phí vận tải tăng cao. Riêng đối với ngành chế biến gỗ và sản phẩm nội thất từ gỗ, mức độ ảnh hưởng hiện chưa lớn nhưng được dự báo có thể gia tăng trong trung và dài hạn nếu căng thẳng kéo dài.

Trong lĩnh vực logistics, việc nhiều hãng tàu thủy chuyến hoặc thay đổi hành trình đã khiến hàng hóa tồn đọng tại các cảng tăng lên, kéo theo chi phí lưu kho và bảo quản hàng hóa gia tăng. Ngoài chi phí vận tải cơ bản, doanh nghiệp còn phải gánh thêm các khoản phụ phí như "phụ phí rủi ro chiến tranh" và "phụ phí chuyển hướng hành trình". Việc tàu phải đi vòng qua Nam Phi cũng làm kéo dài chu kỳ quay vòng container, dẫn đến tình trạng thiếu container rỗng tại các cảng TP.HCM.

Trước những tác động này, Sở Công Thương TP.HCM cho biết thành phố đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp. Một trong những giải pháp trọng tâm là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đảm bảo các thủ tục liên quan đến xuất nhập khẩu được giải quyết nhanh chóng, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong hoạt động thương mại.

Bên cạnh đó, Sở Công Thương cũng tăng cường hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA) nhằm tối ưu hóa ưu đãi thuế quan và giảm chi phí. Đồng thời, Sở phối hợp với Hiệp hội Logistics và hệ thống cảng biển TP.HCM tổ chức các hội nghị kết nối giữa doanh nghiệp logistics và doanh nghiệp sản xuất - xuất khẩu để tìm kiếm giải pháp giảm chi phí vận tải và tối ưu chuỗi cung ứng.

Thành phố cũng định hướng đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tăng cường xúc tiến thương mại sang những khu vực ít chịu tác động từ xung đột hơn như ASEAN, Trung Quốc và Australia. Song song đó, Ban Quản lý các KCX, KCN tiếp tục theo dõi sát tình hình hoạt động của doanh nghiệp, cập nhật kịp thời các khuyến cáo của Bộ Công Thương và tạo điều kiện thuận lợi trong giải quyết các thủ tục hành chính như cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, giấy phép lao động cho người nước ngoài và xác nhận doanh nghiệp để xét cấp thẻ ABTC cho thương nhân.

Theo nhận định của Sở Công Thương TP.HCM, xung đột địa chính trị tại Trung Đông có thể tiếp tục làm gia tăng chi phí logistics và rủi ro chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong thời gian tới, Sở sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình quốc tế, phối hợp với các sở, ngành liên quan để kịp thời tham mưu Ủy ban nhân dân Thành phố các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp. Mục tiêu là duy trì ổn định hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng của TP.HCM trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động.