Lào Cai: Đầu tư cho giáo dục, nâng tầm nguồn nhân lực vùng dân tộc thiểu số

Tỉnh Lào Cai hiện nay được thành lập năm 2025 trên cơ sở hợp nhất tỉnh Lào Cai và tỉnh Yên Bái. Tỉnh hiện có hơn 60% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Tỉnh xác định phát triển giáo dục đào tạo, nhất là cho đồng bào dân tộc thiểu số, là nhiệm vụ chiến lược để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đảm bảo công bằng trong tiếp cận tri thức ở bậc đại học và sau đại học. 

Trong những năm qua, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh liên tục ban hành nghị quyết, đề án, kế hoạch chuyên ngành, thể hiện sự quyết tâm chính trị cao trong việc huy động sức mạnh toàn hệ thống chính trị tham gia công tác tuyên truyền, vận động và triển khai thực hiện.  

Nhờ sự kết hợp nghiêm túc, hiệu quả các chính sách của Trung ương và chủ động xây dựng các giải pháp phù hợp thực tế địa phương, Lào Cai đã đạt được nhiều kết quả nổi bật. 

Các giải pháp trọng tâm được triển khai bao gồm xây dựng chính sách ưu đãi học phí, học bổng đặc biệt cho học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số ở bậc đại học và sau đại học với mức hỗ trợ đủ trang trải chi phí học tập và sinh hoạt, đặc biệt sau khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; chính sách hỗ trợ học sinh các xã biên giới, hỗ trợ ăn trưa cho trẻ mầm non 3, 4, 5 tuổi đảm bảo mục tiêu phổ cập giáo dục; mở chương trình đào tạo đại học, cao đẳng liên kết ngay tại địa bàn, ưu tiên ngành phù hợp nhu cầu phát triển địa phương; đa dạng hóa kênh truyền thông song ngữ phổ biến chính sách đến tận thôn, bản; xây dựng cơ chế hỗ trợ việc làm, khuyến khích sinh viên sau tốt nghiệp trở về phục vụ quê hương.

Bên cạnh thực hiện nghiêm túc các chính sách của Trung ương, Lào Cai chủ động ban hành các chính sách đặc thù địa phương. Sau mỗi kỳ Đại hội, Tỉnh ủy ban hành nghị quyết chuyên đề, HĐND tỉnh ban hành bộ chính sách, UBND tỉnh ban hành đề án cụ thể triển khai. 

Lào Cai là đơn vị tiên phong trong sắp xếp mạng lưới trường lớp, triển khai Đề án với tổng đầu tư gần 1.000 tỷ đồng. Đến tháng 9/2026, toàn tỉnh đã hoàn thành sắp xếp, giảm từ 1.010 xuống còn 473 cơ sở giáo dục, tương đương giảm 537 đầu mối (53,2%), đồng thời xóa 243 điểm trường lẻ. Tập trung nguồn lực vào các điểm trường chính giúp học sinh vùng sâu, vùng xa có môi trường học tập tốt hơn; dự kiến tiết kiệm 3.428 biên chế, chuyển nguồn lực sang tăng cường đội ngũ trực tiếp giảng dạy.

Về cơ sở vật chất, năm 2026 tỉnh dự kiến bố trí hơn 14.000 tỷ đồng cho giáo dục, chiếm khoảng 36,5% tổng chi ngân sách địa phương. Đến tháng 8/2026, tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 87%, 598 trường đạt chuẩn quốc gia (65,21%), trên 20% đạt chuẩn mức độ 2. Đầu tư xây dựng 9 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới với tổng kinh phí dự kiến gần 1.480 tỷ đồng; 4 trường tại Mường Khương, Pha Long, Y Tý và A Mú Sung đã cơ bản hoàn thành và đi vào hoạt động từ năm học 2026-2027, phục vụ gần 1.000 học sinh, các trường còn lại sẽ hoàn thành trong năm 2027.

Đội ngũ giáo viên được quan tâm đào tạo, bồi dưỡng và thu hút. Năm học 2025-2026, tỉnh tuyển dụng 1.141 viên chức ngành Giáo dục; 96,2% giáo viên đạt chuẩn trình độ đào tạo, trong đó 24,49% có trình độ trên chuẩn. Chính sách xét tuyển không thi giáo viên dạy Tin học, Tiếng Anh về vùng khó kèm hỗ trợ 100 triệu đồng/người tiếp tục được thực hiện; luân chuyển giáo viên giữa vùng thấp và vùng cao; hợp tác với Hà Nội, Nam Định, Hải Phòng tổ chức dạy học trực tuyến; phối hợp Đại học Thái Nguyên mở lớp đào tạo tiếng Anh cho học sinh trường dân tộc nội trú. Toàn ngành hiện có 30.677 viên chức, đạt 93,8% biên chế được giao.

Chất lượng giáo dục có chuyển biến rõ rệt: tỷ lệ tốt nghiệp THPT hàng năm trên 99%, hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi, là tỉnh thứ 18 cả nước đạt chuẩn phổ cập tiểu học mức độ 3, đứng thứ 21 đạt chuẩn phổ cập THCS mức độ 2. Hiện toàn tỉnh có 17 trường phổ thông dân tộc nội trú với hơn 7.000 học sinh; 175 trường bán trú và 147 trường phổ thông có tổ chức bán trú với gần 65.000 học sinh được hưởng chính sách. 

Giai đoạn 2022-2025, tổng kinh phí từ ba chương trình mục tiêu quốc gia cho giáo dục đạt trên 3.104 tỷ đồng; nguồn địa phương bổ sung gần 300 tỷ đồng giai đoạn 2021-2025. Năm học 2024-2025, hơn 8.200 học sinh nội trú nhận hỗ trợ trên 2.819 tỷ đồng; gần 1,25 triệu lượt học sinh hộ nghèo, cận nghèo được miễn giảm học phí hơn 2.464 tỷ đồng; trên 64.000 học sinh vùng đặc biệt khó khăn được hỗ trợ ăn, ở 673 tỷ đồng; gần 688.000 trẻ mầm non thụ hưởng chính sách 1.037 tỷ đồng; 253 học sinh, sinh viên dân tộc rất ít người nhận hỗ trợ hơn 5,5 tỷ đồng.

Giai đoạn 2026-2030, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 28/2025/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ phát triển giáo dục và đào tạo, với mục tiêu tỷ lệ trẻ em dân tộc thiểu số trong độ tuổi tiểu học đến trường đạt 100%, THCS đạt 99,99%, THPT trên 80%. 

Năm học 2026-2027, 235 trường tiểu học vùng dân tộc tổ chức lớp tăng cường tiếng Việt cho 18.887 trẻ trước vào lớp Một. Tổng nguồn lực dự kiến bố trí hơn 7.063 tỷ đồng trong năm 2026 cho các chương trình mục tiêu tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tạo động lực phát triển toàn diện, thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng, góp phần xây dựng và phát triển quê hương, đất nước.

Giai đoạn 2026-2030, tỉnh sẽ tiếp tục tập trung xây dựng chính sách ưu đãi học phí, học bổng đặc biệt cho học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số ở bậc đại học và sau đại học, đảm bảo mức hỗ trợ chi phí học tập và sinh hoạt; đồng thời hoàn thiện chính sách hỗ trợ học sinh xã biên giới, ăn trưa cho trẻ mầm non 3-5 tuổi để cải thiện kết quả phổ cập giáo dục.

Để rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng, Lào Cai đẩy mạnh mô hình liên kết đào tạo đại học, cao đẳng ngay tại địa bàn, ưu tiên các ngành phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội địa phương; đa dạng hóa kênh truyền thông song ngữ phổ biến chính sách đến tận thôn, bản; xây dựng cơ chế hỗ trợ việc làm, khuyến khích sinh viên sau tốt nghiệp trở về phục vụ quê hương. Bên cạnh đó, tỉnh sẽ xây dựng các trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã, phường biên giới, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Với những bước đi vững chắc và chính sách đồng bộ, Lào Cai đang xây dựng nền tảng vững chắc để chuyển từ giáo dục đại trà sang giáo dục chất lượng cao, thu hẹp dần khoảng cách phát triển giữa các vùng, đảm bảo đồng bào dân tộc thiểu số cùng tham gia và hưởng thụ thành quả phát triển, góp phần xây dựng và phát triển quê hương, đất nước trong giai đoạn mới.