Lào Cai: Lấp đầy "khoảng trống" nhận thức của đồng bào dân tộc thiểu số về nạn tảo hôn

Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống từ lâu đã được nhìn nhận là những “gốc rễ” kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội, đe dọa trực tiếp đến chất lượng dân số tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Lào Cai hiện có 34 dân tộc cùng sinh sống tại 99 xã, phường. Địa bàn rộng, đời sống và trình độ tiếp cận thông tin giữa các khu vực còn khác nhau khiến công tác phòng, chống tảo hôn là nhiệm vụ nhiều thách thức, cần sự kiên trì.

Theo Báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo, từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh Lào Cai ghi nhận 56 trường hợp tảo hôn. Trong đó, có 14 trường hợp tảo hôn từ phía vợ, 8 trường hợp từ phía chồng và 34 trường hợp cả hai vợ chồng đều chưa đủ tuổi. Đáng chú ý, các địa phương đã kịp thời vận động, ngăn chặn 112 cặp nam nữ có ý định tảo hôn.

Bên cạnh đó, vẫn có 444 trường hợp nữ dưới 18 tuổi sinh con cho thấy khoảng trống trong kiến thức, kỹ năng bảo vệ sức khỏe sinh sản và phòng ngừa mang thai ở tuổi vị thành niên vẫn rất lớn.

Như tại Pha Long, xã biên giới của tỉnh Lào Cai, đây là địa phương có đông đảo đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống, trong đó phần lớn là người Mông. Nơi đây, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân vẫn hạn chế, khiến "bóng đen" của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vẫn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh. Chỉ tính từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng chức năng đã phát hiện và vận động, tuyên truyền thành công cho 12 cặp đôi có dấu hiệu tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.

Hay tại Phúc Khánh, xã vùng cao với địa bàn rộng, dân cư phân bố tại 11 thôn, đời sống của một bộ phận nhân dân còn khó khăn. Trình độ dân trí và điều kiện tiếp cận thông tin giữa các khu vực chưa đồng đều; một số phong tục, tập quán truyền thống vẫn còn ảnh hưởng đến nhận thức của người dân. Trong 6 tháng đầu năm 2026, xã Phúc Khánh không ghi nhận trường hợp tảo hôn nhưng vẫn còn một trường hợp nữ dưới 18 tuổi sinh con. Đây là vấn đề cần tiếp tục quan tâm bởi việc sinh con ở tuổi vị thành niên có thể kéo theo nhiều hệ lụy về sức khỏe, học tập, việc làm, đời sống kinh tế và tương lai của cả mẹ và trẻ.

Đặc biệt ở xã Hạnh Phúc, đây là địa phương vùng cao đặc biệt khó khăn, đồng bào dân tộc Mông chiếm tới 53% dân số. Đây lại là nhóm dân tộc luôn nằm trong nhóm có tỷ lệ tảo hôn cao hàng đầu cả nước. Nhưng nguyên nhân không chỉ nằm ở phong tục riêng lẻ. Kinh tế khó khăn, cha mẹ đi làm ăn xa, thiếu sự quản lý con em trong độ tuổi vị thành niên, một số học sinh bỏ học sớm, thiếu định hướng nghề nghiệp hay việc hạn chế trong tiếp cận thông tin về giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản vị thành niên… tất cả tạo thành những "khoảng trống" để nạn tảo hôn tiếp tục xuất hiện.

Những quan niệm như “lấy chồng sớm để gia đình yên tâm” hay tâm lý muốn kết hôn cùng cộng đồng vẫn tồn tại ở một bộ phận người dân. Một cuộc hôn nhân khi các em chưa đủ tuổi có thể cũng đồng nghĩa với việc một học sinh phải rời trường học, một thiếu nữ bước vào cuộc sống gia đình khi chưa có đầy đủ kiến thức, kỹ năng về hôn nhân. Xa hơn, đó còn là câu chuyện về sức khỏe, việc làm, thu nhập và tương lai của cả một gia đình.

Để thực hiện hiệu quả công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, Tỉnh ủy Lào Cai đã ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 25/10/2025 về tiếp tục đẩy mạnh công tác phòng, chống tảo hôn, nữ dưới 18 tuổi sinh con trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2025-2030.

Theo lãnh đạo Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lào Cai, công tác phòng, chống tảo hôn và nữ dưới 18 tuổi sinh con được các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh tập trung triển khai quyết liệt, tạo chuyển biến sâu sắc trong nhận thức và nâng cao trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Cơ chế phối hợp liên ngành được tỉnh tăng cường, phân định rõ vai trò, trách nhiệm của từng ngành, cơ quan, đơn vị. Định kỳ trong 6 tháng, các đơn vị tổ chức nghiêm túc các hội nghị giao ban chuyên đề nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc ngay tại cơ sở.

Công tác tuyên truyền, vận động được Lào Cai triển khai sâu rộng, toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với đặc điểm từng vùng miền, dân tộc và phong tục, tập quán của địa phương. Các sở, ngành, địa phương tổ chức triển khai, lồng ghép truyền thông, tuyên truyền qua các buổi đối thoại, tư vấn, hội thảo, tọa đàm; tổ chức hội nghị tập huấn thực hiện nghiêm túc Luật Hôn nhân và Gia đình.

Tỉnh Lào Cai xác định tiếp tục quan tâm, bố trí nguồn lực cho đầu tư phát triển kinh tế - xã hội tại các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn. Tỉnh tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ người có uy tín, trưởng thôn, bản, bí thư chi bộ và các chức sắc tôn giáo trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân. Đây là “cầu nối” vững chắc và lực lượng nòng cốt trong công tác tuyên truyền, vận động tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.