Luật Thủ đô (sửa đổi): Khai thác không gian đa tầng - động lực tăng trưởng mới cho Hà Nội

Thực tiễn phát triển của Thủ đô thời gian qua cho thấy Hà Nội vẫn đối mặt với nhiều hạn chế kéo dài như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng. Một trong những nguyên nhân cốt lõi là việc khai thác không gian còn đơn chiều, chủ yếu trên mặt đất. Trong khi đó, không gian ngầm chưa được đầu tư tương xứng, còn không gian tầm thấp gần như chưa có khung chính sách rõ ràng.

Kế thừa tinh thần của Nghị quyết số 258/2025/QH15, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đang định hình một cách tiếp cận phát triển hoàn toàn mới cho Hà Nội, trong đó trọng tâm là tổ chức không gian theo cấu trúc đa tầng, đa trung tâm và khai thác hiệu quả các "không gian chưa được đánh thức". Đó là không gian ngầm và không gian tầm thấp. Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm tạo lập nền tảng pháp lý vững chắc, mở rộng dư địa tăng trưởng và nâng cao chất lượng sống cho người dân Thủ đô trong tầm nhìn dài hạn.

Theo quy định, không gian ngầm được quản lý theo chiều sâu, phân vùng chức năng rõ ràng; việc khai thác phải tuân thủ quy hoạch, được cấp phép và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Thành phố được trao quyền xây dựng cơ chế khai thác, thu phí và ưu đãi đầu tư, qua đó biến không gian ngầm thành nguồn lực phát triển mới.

Trong định hướng quy hoạch, Hà Nội đặt mục tiêu tỷ lệ ngầm hóa khu vực nội đô đạt khoảng 40%. Không gian ngầm sẽ được phát triển theo hướng đa chức năng, tích hợp giao thông, bãi đỗ xe, thương mại và hạ tầng thoát nước, đặc biệt tại các khu vực phát triển theo mô hình TOD. Đây được xem là giải pháp quan trọng để giải quyết bài toán đô thị nén và nâng cao chất lượng sống.

Song song với đó, không gian tầm thấp được xác định là “biên giới phát triển mới”, là bước đi chiến lược nhằm chuyển đổi mô hình phát triển từ dàn trải sang cấu trúc không gian đa chiều.

Đây là bước đi chiến lược để cụ thể hóa tầm nhìn 100 năm, biến không gian tầm thấp thành động lực mới cho công nghiệp công nghệ cao và giải quyết bài toán giao thông thông minh cho một thành phố toàn cầu.

Hà Nội lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, bắt đầu từ cấp đô thị thông qua quy hoạch và cơ chế phân quyền mạnh mẽ. Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ tạo hành lang pháp lý mà còn trao quyền cho thành phố chủ động thử nghiệm, thiết kế chính sách và huy động nguồn lực. Đây được xem là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Theo đánh giá của các chuyên gia, điểm đột phá của Luật Thủ đô (sửa đổi) nằm ở sự đồng bộ giữa ba trụ cột: Nghị quyết số 02-NQ/TƯ của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Sự gắn kết này tạo ra một hệ thống hoàn chỉnh từ định hướng chiến lược, công cụ pháp lý đến không gian triển khai thực tế.

Việc khai thác không gian ngầm và không gian tầm thấp không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn phản ánh một tư duy phát triển mới - coi không gian là nguồn lực. Khi được quản lý và khai thác hiệu quả, các không gian này sẽ góp phần giải quyết đồng thời nhiều vấn đề đô thị, từ giao thông, môi trường đến phát triển kinh tế.

Trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới mục tiêu trở thành đô thị toàn cầu, việc tổ chức không gian theo cấu trúc đa tầng, đa trung tâm sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh mới, đồng thời nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Có thể thấy, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ là một văn bản pháp lý, mà còn là "chìa khóa" mở ra mô hình phát triển đô thị hiện đại, thông minh và bền vững. Nếu được triển khai hiệu quả, Hà Nội hoàn toàn có cơ sở để trở thành đô thị tiên phong trong khai thác không gian đa chiều, góp phần hiện thực hóa tầm nhìn phát triển trong 100 năm tới.