Lượng tiền mặt lưu thông trong nền kinh tế lại bất ngờ gia tăng trở lại

So với mức 9,48% vào cuối tháng 9/2025, tỷ lệ này đã tăng hơn 2 điểm %, tương đương lượng tiền mặt lưu thông tăng thêm khoảng 360.000 tỷ đồng chỉ sau 4 tháng.

Theo giới phân tích, nguyên nhân chủ yếu khiến tỷ lệ tiền mặt lưu thông tăng mạnh là do nhiều hoạt động mua bán nhỏ lẻ, dịch vụ, vàng bạc và bất động sản vẫn ưu tiên thanh toán bằng tiền mặt vì thói quen, sự tiện lợi và cách kê khai hiện nay.

Đặc biệt, các giao dịch vàng và đô la trên thị trường chợ đen chủ yếu sử dụng tiền mặt, khiến dòng tiền bị nằm ngoài hệ thống ngân hàng trong khoảng thời gian từ lúc người dân rút tiền đến khi các tiệm vàng nộp lại vào ngân hàng.

Thực tế, dòng tiền trong hệ thống ngân hàng đầu năm 2026 cũng xuất hiện nhiều diễn biến đáng chú ý khi một số ngân hàng ghi nhận lượng tiền gửi của khách hàng sụt giảm khá mạnh. Tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), tính đến hết quý I/2026, tiền gửi khách hàng đã giảm khoảng 82.030 tỷ đồng, tương ứng mức giảm 3,69% so với đầu năm.

Tương tự, Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank), Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank)… đều ghi nhận tiền gửi khách hàng sụt giảm trong quý I/2026, với mức giảm từ vài nghìn đến hàng chục nghìn tỷ đồng.

Đáng chú ý, số liệu mới nhất từ NHNN cho thấy hơn 2 triệu tỷ đồng tiền gửi của tổ chức kinh tế đã rút khỏi hệ thống ngân hàng kể từ tháng 10/2025 và đến nay vẫn chưa có dấu hiệu quay trở lại. Tính đến cuối quý I/2026, tiền gửi của khối tổ chức kinh tế chỉ còn khoảng 6 triệu tỷ đồng, thấp hơn gần 4 triệu tỷ đồng so với tiền gửi dân cư.

Đây được xem là diễn biến khá bất thường nếu so với những năm gần đây, khi quy mô tiền gửi của doanh nghiệp và người dân thường duy trì ở mức tương đối cân bằng. Việc khoảng cách giữa hai nhóm tiền gửi ngày càng nới rộng cho thấy dòng tiền của khu vực doanh nghiệp đang có những thay đổi đáng kể.

Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân đáng chú ý là việc nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp có xu hướng rút tiền mặt ra khỏi hệ thống ngân hàng để hạn chế việc dòng tiền bị theo dõi.

Trước đó, trong báo cáo vĩ mô công bố hồi đầu năm, các chuyên gia của Công ty Chứng khoán SHS cũng cho rằng, một trong những nguyên nhân quan trọng khiến dòng tiền mặt chảy ra khỏi hệ thống ngân hàng đến từ sự thay đổi chính sách thuế đối với hộ kinh doanh cá thể.

Cụ thể, từ ngày 1/6/2025, các hộ kinh doanh có doanh thu hơn 1 tỷ đồng mỗi năm bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử kết nối với cơ quan thuế và theo lộ trình từ năm 2026 sẽ bỏ hoàn toàn cơ chế thuế khoán. Dù mục tiêu của chính sách là tăng tính minh bạch và siết chặt kỷ luật thuế, nhưng trên thực tế lại vô tình tạo ra tâm lý e ngại ở một bộ phận hộ kinh doanh, khiến họ chuyển sang ưu tiên giao dịch bằng tiền mặt để hạn chế việc dòng tiền bị theo dõi.

Ngay trong nửa đầu tháng 6/2025, tại nhiều đô thị lớn đã xuất hiện tình trạng không ít cửa hàng treo biển chỉ nhận tiền mặt và từ chối thanh toán chuyển khoản. Nhiều cách thức “né” dấu vết giao dịch cũng dần trở nên phổ biến như yêu cầu khách không ghi nội dung chuyển khoản.

Theo SHS, xu hướng tiền mặt tăng có thể cho thấy một phần giao dịch đang có xu hướng dịch chuyển khỏi các kênh thanh toán chính thức.