Lý giải nguyên nhân lãi suất tăng mạnh trong khi lạm phát ở mức thấp

Từ đầu năm đến nay, lãi suất huy động trực tuyến tại nhiều ngân hàng đã liên tục được điều chỉnh tăng, đặc biệt ở các kỳ hạn từ 6-12 tháng, qua đó thiết lập một mặt bằng lãi suất mới cao hơn đáng kể so với cuối năm trước. Không ít ngân hàng tư nhân đã nâng lãi suất thêm 0,5-1 điểm %, đẩy mức cao nhất lên trên 7%/năm ở kỳ hạn dài.

Trước Tết Nguyên đán, một số ngân hàng cũng đã tăng lãi suất huy động dồn dập, đặc biệt ở các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên nhằm hút dòng tiền phục vụ nhu cầu tín dụng và thanh khoản dịp cao điểm cuối năm. Động thái này cho thấy mặt bằng lãi suất huy động đang được thiết lập ở vùng cao hơn và xu hướng cạnh tranh vốn giữa các ngân hàng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Cụ thể, từ đầu tháng 2, đã có 5 ngân hàng tăng lãi suất huy động gồm Agribank, MB, TPBank, KienlongBank và Vietcombank. Ngược lại, ACB, Sacombank, ABBank, và Techcombank là những ngân hàng giảm lãi suất huy động.

Ở kỳ hạn trung hạn 6 tháng, lãi suất huy động trực tuyến ghi nhận SCB ở mức thấp nhất 2,9%/năm, trong khi PGBank dẫn đầu với 7,1%/năm. Khoảng cách giữa hai đầu bảng lên tới 4,2 điểm phần trăm.

Nhóm ngân hàng quốc doanh giữ mức 4,5-5,7%/năm, trong khi nhiều ngân hàng tư nhân niêm yết trên 6%/năm như Bac A Bank (6,8%), MBV và Vikki Bank (6,5%), ABBank, OCB, VPBank, LPBank (6,2-6,3%).

Lý giải về nghịch lý mặt bằng lãi suất huy động và cho vay lại tăng mạnh dù lạm phát được kiểm soát ở mức thấp, tại talkshow "Tiền gửi hụt hơi, lãi suất 2026 tăng sốc hay lao dốc", chuyên gia kinh tế, Thạc sĩ Hồ Bá Tình cho rằng nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự mất cân đối cung - cầu vốn trên thị trường tiền tệ.

Trước hết, việc thay đổi phương thức quản lý tín dụng là nguyên nhân trực tiếp. Ngân hàng Nhà nước đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% và thực hiện giám sát theo quý thay vì theo năm hoặc nửa năm như trước, khiến dòng tiền ra thị trường bị kiểm soát chặt hơn.

Đồng thời, việc Kho bạc Nhà nước rút khoảng 400.000-500.000 tỷ đồng đang gửi tại các ngân hàng thương mại để phục vụ chi ngân sách đã làm suy giảm đáng kể nguồn vốn lưu thông. Có thời điểm, lãi suất liên ngân hàng qua đêm tăng vọt lên 17%, buộc cơ quan điều hành phải bơm tiền hỗ trợ thanh khoản.

Dù vậy, ở góc nhìn dài hạn, Thạc sĩ Hồ Bá Tình nhận định đợt tăng lãi suất vừa qua mang tính cục bộ và ngắn hạn, bởi nền tảng vĩ mô không ủng hộ việc duy trì mặt bằng lãi suất cao kéo dài. Lạm phát năm 2025 chỉ quanh mức 3%, thấp hơn nhiều so với lãi suất cho vay phổ biến 13-15%.

Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng năm 2026 có dấu hiệu chững lại, khiến áp lực lạm phát từ phía cầu không lớn. Theo ông, việc duy trì lãi suất cao trong bối cảnh này tiềm ẩn rủi ro cho tăng trưởng nếu chính sách không được điều chỉnh linh hoạt.

Một vấn đề khác được chuyên gia này nhấn mạnh là hiệu quả phân bổ vốn trong nền kinh tế. Ước tính có tới 30-40% dòng vốn tín dụng đang tập trung vào bất động sản, lĩnh vực có vòng quay vốn chậm và khả năng lan tỏa sang các ngành khác hạn chế hơn so với sản xuất.

Khi dòng tiền bị “giam” trong tài sản cố định và dự án dài hạn, nhu cầu vốn mới tiếp tục tăng trong khi hiệu quả kinh tế chưa tương xứng, tạo áp lực kéo dài lên mặt bằng lãi suất.

Về triển vọng lãi suất cả năm 2026, ông Tình dự báo mặt bằng lãi suất có thể cao hơn một chút so với năm 2025 để cân bằng rủi ro, song khó xảy ra kịch bản tăng sốc kéo dài. Theo ông, Ngân hàng Nhà nước sẽ cần điều chỉnh linh hoạt hơn, nhất là trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số.