Mô hình lai - bước chuyển phù hợp với giai đoạn chuyển đổi số logistics

Thông tin tại hội nghị Quản trị pháp lý doanh nghiệp TPHCM 2026 - Lĩnh vực Logistics với chủ đề “Chuyển đổi số trong giao dịch logistics - Ứng dụng mô hình lai trong giai đoạn chuyển tiếp”, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, cho biết Việt Nam hiện có hơn 34.000 doanh nghiệp logistics, đóng góp khoảng 4,5-5% GDP.

Quy mô ngày càng lớn nhưng chi phí logistics vẫn là một gánh nặng đáng kể đối với nền kinh tế. Hiện chi phí logistics tương đương khoảng 16% GDP, cao hơn đáng kể so với nhiều nước phát triển.

Đây không chỉ là một con số về hiệu quả của riêng ngành logistics. Chi phí vận tải, kho bãi, giao nhận, xử lý chứng từ và các khâu liên quan cuối cùng được cộng vào giá thành hàng hóa, ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Bởi vậy, trong giai đoạn 2025-2035, đẩy mạnh chuyển đổi số được xác định là một trong những định hướng quan trọng của ngành, với kỳ vọng góp phần đưa chi phí logistics xuống còn 12-15% GDP.

Tuy nhiên, chuyển đổi số trong logistics không diễn ra theo một đường thẳng từ giấy sang hoàn toàn điện tử. Trong thực tế, nhiều giao dịch đang tồn tại đồng thời hợp đồng giấy, email, nền tảng điện tử, lệnh giao hàng điện tử và các loại chứng từ số khác.

Theo bà Quyên, Luật Giao dịch điện tử đã tạo cơ sở pháp lý cho thông điệp dữ liệu, nhưng không phải mọi tệp tin hay email đều mặc nhiên có giá trị pháp lý như nhau. Rủi ro phát sinh khi một giao dịch có nhiều phiên bản tài liệu nhưng không xác định rõ thứ tự ưu tiên, thẩm quyền xác nhận, thời điểm chốt và cơ chế lưu trữ.

Điều này khiến “mô hình lai” không chỉ là một giải pháp tình thế trong quá trình số hóa, mà đang trở thành một bài toán quản trị cần được thiết kế có chủ đích. Mô hình giao dịch lai (hybrid) là một giai đoạn chuyển tiếp phù hợp với nhiều doanh nghiệp logistics, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Duy Hưng, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Logistics Đồng Nai cho rằng, doanh nghiệp cần nhận thức rõ mô hình lai chỉ là giai đoạn chuyển tiếp và khoảng thời gian này sẽ phải được rút ngắn trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Khi đó doanh nghiệp cần xác định từng bước để tiến tới chuyển đổi số toàn phần, nếu kéo dài tình trạng chuyển đổi nửa vời, doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro khi hệ thống dữ liệu không được lưu trữ một cách toàn diện, các hệ thống không kết nối và liên thông đầy đủ.

Trong ưu thế cạnh tranh, nếu doanh nghiệp không tích hợp hay liên thông được thì cuộc chơi về chuyển đổi số sẽ bị tụt hậu. Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định rõ mô hình lai không phải đích đến mà chỉ là bước chuyển tiếp. Mục tiêu cuối cùng phải là kết nối, liên thông và chuyển đổi số toàn diện để nâng cao khả năng cạnh tranh.

Để quá trình chuyển đổi số diễn ra hiệu quả, ông Hưng cho rằng cần xây dựng một lộ trình phát triển hạ tầng công nghệ và hạ tầng thông tin phù hợp với nhu cầu trong tương lai. Việc này không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp mà còn liên quan đến chính quyền và các doanh nghiệp thiết kế, cung cấp phần mềm.

Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Logistics Đồng Nai so sánh hạ tầng công nghệ thông tin giống như một tuyến cao tốc. Nếu trước đây chỉ cần xây dựng 2 hoặc 4 làn xe thì trong tương lai cần tính toán dung lượng lên tới 6-8 làn để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn, đặc biệt là đối với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo đó, “chúng ta phải mở đường” và phải dự đoán được luồng công nghệ thông tin trong thời gian tới sẽ được sử dụng như thế nào, từ đó có sự chuẩn bị về hạ tầng ngay từ sớm.

Bên cạnh hạ tầng, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng không thể đứng ngoài quá trình tích hợp và chuyển đổi số. Chuyển đổi số không còn là một lựa chọn mà đã trở thành sự thay đổi mang tính bắt buộc trong bối cảnh hiện nay.

Doanh nghiệp cần dành nguồn lực phù hợp để đầu tư cho chuyển đổi số, coi đây là một trong những vấn đề thiết yếu đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh trong thời gian tới.