Nâng hạng nông sản xứ Thanh bằng tư duy số hóa chuỗi giá trị

Áp lực cạnh tranh ngày càng lớn đang buộc ngành nông nghiệp phải thay đổi cách phát triển. Nếu trước đây sản lượng được xem là thước đo quan trọng thì nay thị trường lại đặt trọng tâm vào chất lượng, độ an toàn, khả năng truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch của sản phẩm. Trong bối cảnh đó, mô hình sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc kinh nghiệm và thiếu dữ liệu thị trường đang bộc lộ rõ giới hạn, khiến chuyển đổi số trở thành yêu cầu tất yếu để nâng cấp chuỗi giá trị và gia tăng sức cạnh tranh.

Tại Thanh Hóa, quá trình số hóa đang diễn ra ngày càng rõ nét ở nhiều khâu, từ sản xuất, quản lý vùng trồng đến tiêu thụ sản phẩm. Các mô hình ứng dụng công nghệ cao, hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, quản lý sản xuất bằng dữ liệu số hay bán hàng qua sàn thương mại điện tử đang từng bước thay đổi tư duy vận hành của doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.

Điểm cốt lõi của chuyển đổi số không nằm ở việc "làm nhanh hơn", mà ở khả năng tạo thêm giá trị cho nông sản. Khi dữ liệu về quy trình sản xuất, vùng nguyên liệu và tiêu chuẩn chất lượng được minh bạch hóa, niềm tin thị trường cũng được củng cố. Đây chính là điều kiện để nông sản địa phương tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại và mở rộng cơ hội xuất khẩu.

Hiện nay, Thanh Hóa đã xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ dự báo thị trường, thiết lập mã số vùng trồng cho gần 2.000ha cây trồng, xây dựng bản đồ nông hóa và vận hành cổng thông tin kết nối cung - cầu nông sản an toàn. Những nền tảng này không chỉ giúp doanh nghiệp và hợp tác xã chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch sản xuất mà còn giảm đáng kể tình trạng sản xuất theo phong trào, dư thừa cục bộ hoặc mất cân đối cung - cầu.

Tại làng rèn Tiến Lộc, xã Triệu Lộc, việc quảng bá sản phẩm trên TikTok Shop, Shopee và các nền tảng trực tuyến đã giúp sản phẩm tiếp cận thị trường rộng hơn. Từ các công cụ sản xuất truyền thống, nhiều cơ sở đã cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường ra nhiều tỉnh, thành, thậm chí xuất khẩu sang Lào, Campuchia và Myanmar. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở doanh số, mà ở việc chuyển đổi số đang tạo áp lực đổi mới để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Quan trọng hơn, dữ liệu đang làm thay đổi tư duy sản xuất. Thay vì "có gì bán nấy", người dân dần chuyển sang tư duy "thị trường cần gì sản xuất nấy". Trong cạnh tranh hiện đại, khả năng thích ứng với nhu cầu thị trường chính là yếu tố quyết định giá trị và sức sống của sản phẩm.

Hiệu quả từ chuyển đổi số đã thể hiện khá rõ ở nhiều sản phẩm OCOP của tỉnh. Sau khi ứng dụng truy xuất nguồn gốc, hoàn thiện nhận diện thương hiệu và đẩy mạnh tiêu thụ trên nền tảng số, nhiều sản phẩm đã có đầu ra ổn định hơn và sức cạnh tranh cao hơn. Điều đó cho thấy số hóa không chỉ hỗ trợ bán hàng mà còn góp phần nâng tầm sản phẩm thông qua việc gia tăng độ tin cậy và khả năng nhận diện thương hiệu.

Không chỉ trong lĩnh vực nông nghiệp, hiệu quả của chuyển đổi số cũng đang lan tỏa sang khu vực công nghiệp nông thôn. Nhiều làng nghề, cơ sở sản xuất truyền thống đã chủ động tận dụng nền tảng số để mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu.

Tương tự, nhiều cơ sở thủ công mỹ nghệ ở Nga Sơn, Hoằng Hóa cũng đang tận dụng nền tảng số để quảng bá sản phẩm và hình ảnh làng nghề. Không đơn thuần bán sản phẩm, họ đang bán cả câu chuyện văn hóa, bản sắc địa phương và giá trị trải nghiệm, những yếu tố ngày càng quan trọng trong xu hướng tiêu dùng hiện đại.

Ở góc độ dài hạn, số hóa còn góp phần hình thành hệ sinh thái sản xuất minh bạch và bền vững hơn. Các công nghệ quản lý quy trình sản xuất, giám sát môi trường hay tự động hóa không chỉ nâng cao năng suất lao động mà còn giúp sản phẩm đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn xanh, điều kiện ngày càng quan trọng để tham gia sâu vào chuỗi cung ứng lớn.

Dù vậy, quá trình chuyển đổi số ở khu vực nông nghiệp và nông thôn vẫn đối mặt không ít khó khăn. Phần lớn hộ sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu kỹ năng công nghệ và hạn chế về nguồn lực đầu tư; trong khi hạ tầng dữ liệu và liên kết thị trường ở một số địa phương chưa đồng bộ. Điều đó cho thấy chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là bài toán về tư duy quản trị, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ bền vững.

Với Thanh Hóa, khi nông nghiệp vẫn là trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế, số hóa chính là chìa khóa để nâng cấp chuỗi giá trị nông sản. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt, lợi thế không còn nằm ở sản lượng, mà ở khả năng tạo ra những sản phẩm minh bạch hơn, thích ứng thị trường tốt hơn và có giá trị cao hơn.