Ngành cà phê Việt Nam hình thành một hệ sinh thái đa dạng

Sự phát triển của ngành cà phê Việt Nam những năm gần đây cho thấy một thay đổi rõ nét trong cấu trúc thị trường. Thay vì chỉ một doanh nghiệp dẫn dắt toàn ngành thì thị trường hiện vận hành theo hướng đa cực, với mỗi doanh nghiệp phát triển theo thế mạnh riêng trong chuỗi giá trị, từ chuỗi cửa hàng, xuất khẩu đến chế biến... tất cả cùng song hành và góp phần tạo nên diện mạo chung của thị trường.

Trước hết là Trung Nguyên, cái tên thường được nhắc đến với vai trò biểu tượng, gắn liền với chiến lược thương hiệu bài bản và dấu ấn cá nhân rõ nét. Trung Nguyên duy trì một mô hình phát triển đa chiều. Hệ thống Trung Nguyên Legend và E Coffee hiện có khoảng 617 cửa hàng trong nước, đồng thời hiện diện tại nhiều thị trường quốc tế. Thay vì mở rộng nhanh về số lượng, doanh nghiệp này tập trung xây dựng hệ sinh thái thương hiệu.

Trong mảng bán lẻ, Highlands Coffee đang cho thấy lợi thế rõ rệt về quy mô. Theo báo cáo của Jollibee Foods Corporation năm 2024, đơn vị sở hữu 60% Highlands, chuỗi này đã đạt khoảng 985 cửa hàng, chủ yếu tại Việt Nam. Đây là nền tảng giúp thương hiệu duy trì độ phủ rộng và khả năng tiếp cận khách hàng cao.

Trong khi đó, Cộng Cà Phê lại ghi dấu ấn ở thị trường quốc tế. Theo thông tin công bố trên website doanh nghiệp, chuỗi này hiện có khoảng 40 cửa hàng tại các quốc gia như Hàn Quốc, Canada, Malaysia, Philippines và Pháp. Việc từng bước mở rộng ra nước ngoài cho thấy một hướng đi riêng, chú trọng xây dựng bản sắc thương hiệu Việt tại các thị trường mới.

Ở một lớp khác của chuỗi giá trị, các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê nhân lại đóng vai trò chủ lực. Trong lĩnh vực cà phê nhân, Intimex Group, Vĩnh Hiệp và Simexco Daklak là những tên tuổi tiêu biểu.

Điển hình là Intimex Group đạt kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 2 tỷ USD năm 2025, với sản lượng xuất khẩu duy trì 400.000 - 500.000 tấn mỗi năm. Doanh thu của doanh nghiệp này vượt 108.000 tỷ đồng, cho thấy quy mô rất lớn trong lĩnh vực thương mại nông sản.

Tương tự, Simexco Daklak ghi nhận doanh thu 18.189 tỷ đồng và kim ngạch xuất khẩu 639,3 triệu USD trong niên vụ 2024 - 2025. Đây là một trong những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê hàng đầu, góp phần duy trì vị thế của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ở mảng chế biến sâu, theo số liệu của Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (Vicofa), 10 doanh nghiệp lớn nhất chiếm tới 85,3% thị phần xuất khẩu cà phê chế biến niên vụ 2024-2025. Trong đó, Nestlé Việt Nam dẫn đầu với 22,5% thị phần, tiếp theo là Outspan Việt Nam (14,6%) và Iguacu Việt Nam (9,4%).

Những dữ liệu trên cho thấy thị trường cà phê Việt Nam đang vận hành theo hướng chuyên môn hóa cao. Mỗi doanh nghiệp chọn một vị trí chiến lược, từ bán lẻ, chế biến đến xuất khẩu, thay vì cạnh tranh trực diện trên toàn bộ chuỗi giá trị.

Theo các chuyên gia, cấu trúc đa cực giúp giảm rủi ro phụ thuộc vào một doanh nghiệp dẫn dắt duy nhất. Khi mỗi phân khúc có “người chơi” mạnh, toàn ngành có khả năng thích ứng tốt hơn trước biến động thị trường quốc tế, từ giá cà phê đến nhu cầu tiêu dùng.

Tuy nhiên, sự phân mảnh cũng đặt ra thách thức về liên kết chuỗi. Nếu thiếu sự phối hợp giữa các khâu từ sản xuất, chế biến đến phân phối, giá trị gia tăng của ngành có thể bị hạn chế. Đây là vấn đề mang tính cấu trúc mà ngành cà phê Việt Nam cần giải quyết trong giai đoạn tới.

Một khía cạnh khác là vai trò của doanh nghiệp FDI trong chế biến sâu. Việc các công ty như Nestlé chiếm tỷ trọng lớn cho thấy Việt Nam vẫn phụ thuộc vào công nghệ và vốn ngoại trong khâu giá trị cao. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cấp năng lực nội địa nếu muốn gia tăng giá trị xuất khẩu.

Nhìn tổng thể, ngành cà phê Việt Nam đang hình thành một hệ sinh thái đa dạng, nơi các doanh nghiệp nội địa và quốc tế cùng tham gia ở nhiều cấp độ khác nhau.

Sự đa dạng này không làm suy yếu thị trường, mà ngược lại tạo ra nền tảng linh hoạt và giàu tiềm năng. Khi mỗi doanh nghiệp phát triển theo thế mạnh riêng, ngành cà phê Việt Nam có thêm động lực để mở rộng quy mô, nâng cao giá trị và từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ cà phê toàn cầu.