Ngành chăn nuôi trước sức ép giảm giá thành và nâng hiệu quả sản xuất

Trong 9 tháng năm 2026, ngành chăn nuôi Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng với sản lượng thịt hơi các loại đạt khoảng 6,83 triệu tấn, tăng 5% so với cùng kỳ. Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi ước đạt 564 triệu USD, tăng 24,6%. Những con số này cho thấy năng lực sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường của ngành đang được cải thiện.

Tuy nhiên, tăng trưởng về sản lượng chưa đồng nghĩa với hiệu quả kinh tế được nâng lên tương ứng. Giá thức ăn chăn nuôi ở mức cao, giá bán vật nuôi thiếu ổn định, trong khi dịch bệnh và chi phí đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm tiếp tục tạo áp lực lên người sản xuất. Đáng chú ý, nguồn thịt nhập khẩu gia tăng khiến cuộc cạnh tranh trên thị trường nội địa ngày càng rõ nét.

Theo Hiệp hội Chăn nuôi Đồng Nai, thức ăn chiếm khoảng 70-75% tổng chi phí chăn nuôi. Chi phí sản xuất 100 kg lợn hơi hiện vào khoảng 5,5-5,8 triệu đồng, cao hơn đáng kể so với trước đây. Khi giá bán không tăng tương ứng với chi phí đầu vào, lợi nhuận của người nuôi bị thu hẹp, thậm chí có thể thua lỗ.

Áp lực này càng lớn đối với các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, vốn hạn chế về nguồn lực tài chính, khó đầu tư công nghệ và ít có lợi thế trong đàm phán giá nguyên liệu. Trong khi đó, doanh nghiệp quy mô lớn cũng phải tính toán lại phương án sản xuất để kiểm soát chi phí và duy trì hiệu quả kinh doanh.

Sức ép từ thịt nhập khẩu đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng hiệu quả sản xuất trong nước. Trong 7 tháng năm 2026, Việt Nam nhập khẩu khoảng 595.700 tấn thịt và sản phẩm từ thịt, tăng 11,4% so với cùng kỳ. Riêng thịt lợn tươi, ướp lạnh hoặc đông lạnh đạt hơn 112.000 tấn, tăng 27,1%.

Nguồn cung nhập khẩu bổ sung cho thị trường, đồng thời tạo thêm áp lực đối với sản phẩm nội địa, nhất là khi hàng ngoại có lợi thế về giá thành. Theo thông tin từ Hiệp hội Chăn nuôi Đồng Nai, giá thành sản xuất lợn hơi tại Việt Nam khoảng 55.000-58.000 đồng/kg, trong khi tại Brazil ở mức khoảng 30.000-35.000 đồng/kg. Khoảng cách này cho thấy việc cạnh tranh bằng giá đơn thuần là thách thức lớn đối với người chăn nuôi trong nước.

Dù vậy, không thể quy toàn bộ khó khăn của ngành cho thịt nhập khẩu. Diễn biến giá bán còn chịu tác động từ nguồn cung tăng, sức mua, dịch bệnh, chi phí tuân thủ và tâm lý người tiêu dùng. 

Bởi vậy, bài toán nâng sức cạnh tranh phải bắt đầu từ chính cấu trúc chi phí của ngành. Theo Cục Chăn nuôi và Thú y, các giải pháp cần tập trung vào nâng chất lượng con giống, cải thiện dinh dưỡng, quản lý đàn và tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, chuyên nghiệp. Việc chủ động nguồn nguyên liệu thức ăn trong nước, tận dụng hợp lý phụ phẩm nông nghiệp cũng có thể góp phần giảm phụ thuộc vào nguyên liệu giá cao.

Cùng với đó, ứng dụng công nghệ trong quản lý chuồng trại, tự động hóa cho ăn, theo dõi sức khỏe vật nuôi và phát hiện sớm dịch bệnh có thể giúp giảm hao hụt, sử dụng thức ăn hiệu quả hơn. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi phù hợp với quy mô sản xuất và đi kèm năng lực quản lý; nếu đầu tư thiếu tính toán, chi phí ban đầu có thể trở thành gánh nặng mới cho người chăn nuôi.

Một trong những hạn chế của ngành chăn nuôi là sản xuất còn phân tán, mức độ liên kết giữa người nuôi với doanh nghiệp cung ứng đầu vào, cơ sở giết mổ, chế biến và hệ thống phân phối chưa đồng đều. Khi thiếu liên kết, người nuôi thường gặp khó trong việc tiếp cận nguồn nguyên liệu với giá hợp lý, kiểm soát chất lượng và bảo đảm đầu ra ổn định.

Tổ chức lại sản xuất theo chuỗi vì thế có ý nghĩa quan trọng. Khi các khâu từ con giống, thức ăn, chăn nuôi đến giết mổ, chế biến và phân phối được phối hợp chặt chẽ hơn, chi phí trung gian có cơ hội giảm và sản phẩm có thể đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, tăng sản lượng vẫn cần thiết nhưng không thể là thước đo duy nhất của tăng trưởng. Điều quan trọng hơn là mỗi đơn vị sản phẩm được tạo ra với chi phí hợp lý, chất lượng ổn định và khả năng truy xuất rõ ràng. Đây cũng là hướng đi để ngành chăn nuôi nâng hiệu quả sản xuất, cải thiện lợi nhuận cho người nuôi và từng bước thu hẹp khoảng cách cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu.

Muốn tăng trưởng bền vững, ngành chăn nuôi cần giải quyết những điểm nghẽn ngay từ gốc: giá thành, năng suất, dịch bệnh và sự liên kết trong chuỗi giá trị. Khi những yếu tố này được cải thiện đồng bộ, đà tăng trưởng mới có thể chuyển hóa thành sức cạnh tranh thực chất, mang lại lợi ích lâu dài cho cả người sản xuất và thị trường.