Ngành dệt may trước áp lực giữ đơn hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh

Những tháng cuối năm thường là mùa cao điểm của ngành dệt may, nhưng năm 2026, nhịp sản xuất tại các doanh nghiệp không hoàn toàn đồng đều. Một số đơn vị đã cơ bản bảo đảm kế hoạch đến hết quý IV, thậm chí ghi nhận tín hiệu đặt hàng cho năm 2027; trong khi những doanh nghiệp khác vẫn phải tiếp tục tìm kiếm khách hàng, bởi các đối tác còn thận trọng trước những biến động của thị trường.

Tại Tổng công ty May 10 - CTCP, các nhóm sản phẩm chủ lực đã có đơn hàng đến hết năm, bảo đảm việc làm cho người lao động đến hết tháng 11/2026. Ông Bạch Thăng Long, Phó tổng giám đốc doanh nghiệp, cho biết một số khách hàng tại châu Âu và đối tác truyền thống đã đề nghị tăng sản lượng, đồng thời đặt vấn đề về đơn hàng cho năm tới. Tuy nhiên, đây mới là những tín hiệu riêng lẻ, chưa đủ để khẳng định xu hướng phục hồi trên diện rộng.

Công ty TNHH Tổng công ty Dệt May miền Nam (VSC) cũng đã cơ bản bảo đảm nguồn hàng cho quý IV. Với những đơn hàng cần giao gấp, doanh nghiệp chủ động bố trí tăng ca 2 - 3 ngày mỗi tuần để đáp ứng tiến độ. Trong khi đó, Tổng công ty May Nhà Bè đã cơ bản hoàn thành kế hoạch đơn hàng đến hết năm; một số nhóm sản phẩm kín kế hoạch, thậm chí có dòng hàng ghi nhận nhu cầu vượt khả năng đáp ứng.

Dù vậy, không phải doanh nghiệp nào cũng có được sự chủ động tương tự. Tại Tổng công ty cổ phần Dệt May Hà Nội (Hanosimex), đơn hàng tháng 10 mới đạt khoảng 70% kế hoạch, còn tháng 11 và 12 chỉ đạt khoảng 30%. 

Sự phân hóa này phản ánh rõ hơn những bất định của thị trường dệt may. Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), kim ngạch xuất khẩu toàn ngành trong 9 tháng năm 2026 ước đạt 35,721 tỷ USD, tăng 3,3% so với cùng kỳ. Trong đó, hàng may mặc đạt khoảng 28,237 tỷ USD, tăng 2,2%; xơ sợi đạt 3,605 tỷ USD, tăng 13,08%; vải không dệt đạt 610 triệu USD, tăng 7,77%.

Kết quả tăng trưởng cho thấy nỗ lực duy trì sản xuất và mở rộng thị trường của doanh nghiệp, nhưng chưa đồng nghĩa áp lực kinh doanh đã giảm. Nhu cầu tại các thị trường lớn như Mỹ và EU còn biến động; chính sách thương mại, rào cản thuế quan và yêu cầu về xuất xứ tiếp tục ảnh hưởng đến quyết định đặt hàng. Cùng với đó, cạnh tranh về giá từ Bangladesh, Trung Quốc và các quốc gia sản xuất khác khiến doanh nghiệp Việt Nam khó chuyển toàn bộ phần tăng chi phí vào giá bán.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó chủ tịch VITAS, cho rằng khi nhu cầu thế giới phục hồi chưa đồng đều, chi phí đầu vào và logistics còn cao, doanh nghiệp cần một môi trường chính sách ổn định, có tính dự báo. Theo ông, việc quản lý cũng cần nhìn nhận hoạt động xuất khẩu theo chuỗi cung ứng, bởi một đơn hàng có thể liên quan đồng thời đến các khâu sợi, dệt, nhuộm, phụ liệu, may và logistics. Nếu chỉ xem xét từng khâu riêng lẻ, chính sách có thể chưa phản ánh đầy đủ mối liên kết của toàn ngành.

Bài toán của doanh nghiệp dệt may hiện nay không chỉ là tìm đủ đơn hàng, mà còn phải bảo đảm mỗi đơn hàng mang lại hiệu quả. Trên thực tế, lượng hàng có thể không giảm mạnh nhưng cách thức đặt hàng đã thay đổi: khách hàng chia nhỏ lô hàng, yêu cầu giao nhanh, đồng thời đòi hỏi cao hơn về kỹ thuật và chất lượng. Điều này khiến doanh nghiệp phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất thường xuyên, trong khi chi phí vận hành khó giảm tương ứng.

Tại May 10, quy mô và cơ cấu đơn hàng thay đổi buộc doanh nghiệp tính toán kỹ hơn từng công đoạn. Thay vì phụ thuộc vào những lô hàng lớn, đều đặn, doanh nghiệp phải tăng khả năng đáp ứng các đơn hàng nhỏ và vừa, rút ngắn thời gian sản xuất nhưng vẫn giữ chất lượng. Nâng cao năng lực tổ chức sản xuất, tối ưu từng công đoạn và duy trì lực lượng lao động ổn định trở thành những yếu tố quan trọng để giữ chân khách hàng.

Tổng công ty May Nhà Bè lựa chọn hướng đi tập trung vào chuyên môn hóa, linh hoạt phân bổ đơn hàng giữa các nhà máy nhằm tận dụng năng lực sản xuất. Doanh nghiệp xác định giữ mặt bằng giá bán, không giảm giá bằng mọi cách để cạnh tranh trong bối cảnh thị trường còn nhiều sức ép.

Theo lãnh đạo Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), dù hoạt động sản xuất, kinh doanh nhìn chung có tín hiệu khả quan và ngành may cơ bản bảo đảm đơn hàng đến hết quý IV, thị trường từ nay đến cuối năm vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Giá bông, xơ biến động, tỷ giá có xu hướng tăng, chi phí logistics và nguyên phụ liệu gia tăng đều có thể tiếp tục thu hẹp biên lợi nhuận. Cùng với đó, yêu cầu ngày càng khắt khe về xuất xứ, phòng vệ thương mại và tiêu chuẩn môi trường đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn để duy trì khả năng tiếp cận thị trường.

Trong chặng nước rút cuối năm, mục tiêu kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt 48 tỷ USD vì thế không chỉ phụ thuộc vào số lượng đơn hàng được ký kết. Năng lực kiểm soát chi phí, nâng năng suất, tăng giá trị gia tăng và đáp ứng yêu cầu của khách hàng sẽ quyết định phần nào hiệu quả tăng trưởng của toàn ngành.

Về dài hạn, đẩy mạnh chuyển đổi số, tự động hóa và phát triển chuỗi cung ứng xanh là những hướng đi cần thiết để doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào cạnh tranh giá rẻ. Khi thị trường còn nhiều biến số, giữ được đơn hàng là điều kiện quan trọng, nhưng giữ được lợi nhuận và năng lực cạnh tranh mới là nền tảng để ngành dệt may duy trì đà tăng trưởng bền vững.