Ngành điều được dự báo gặp khó khăn về nguồn cung trong năm 2026

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), Việt Nam hiện là quốc gia nhập khẩu điều thô lớn nhất thế giới, đồng thời cung ứng khoảng 80% sản lượng nhân điều xuất khẩu toàn cầu. Trong năm 2025, các doanh nghiệp trong ngành đã nhập khẩu hơn 3,122 triệu tấn điều thô, với tổng giá trị trên 4,667 tỷ USD. Những con số này cho thấy mức độ phụ thuộc rất lớn vào nguồn nguyên liệu bên ngoài.

Sự phụ thuộc này đang trở thành điểm nghẽn khi thị trường nguyên liệu quốc tế ngày càng biến động. Phần lớn điều thô nhập khẩu đến từ các quốc gia châu Phi - khu vực đang gia tăng các chính sách nhằm giữ lại nguồn nguyên liệu cho chế biến nội địa. Nhiều nước áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu như cấm xuất khẩu đầu vụ, quy định giá sàn hoặc tăng thuế, phí đối với điều thô. Những thay đổi này khiến hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp Việt Nam gặp nhiều khó khăn, chi phí đầu vào tăng cao, kéo theo hiệu quả sản xuất - kinh doanh suy giảm.

Không chỉ chịu tác động từ chính sách thương mại, ngành điều còn đối mặt với những rủi ro địa chính trị. Xung đột tại Trung Đông và một số khu vực khác tiếp tục làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy chi phí logistics, nhiên liệu và vận chuyển tăng mạnh. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ, châu Âu và Trung Đông có dấu hiệu chững lại do tác động của lạm phát và suy giảm kinh tế.

Trong bối cảnh đó, ngành điều vẫn đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 800.000 tấn nhân điều, với kim ngạch đạt 5 tỷ USD trong năm 2026. Tuy nhiên, đây là mục tiêu không dễ đạt được khi giá nguyên liệu đầu vào có xu hướng tăng nhanh hơn giá bán sản phẩm.

Theo ông Phạm Văn Công, Chủ tịch Vinacas, năm 2026 sẽ là một năm nhiều thách thức đối với ngành điều, đặc biệt khi môi trường chính trị và thương mại quốc tế còn tiềm ẩn nhiều biến động. Thực tế cho thấy, tâm lý lo ngại thiếu hụt nguyên liệu vẫn hiện hữu, khiến nhiều doanh nghiệp đẩy mạnh thu mua điều thô ngay từ đầu vụ, vô tình làm giá tăng cao. Trong khi đó, rủi ro năng lượng và lạm phát toàn cầu khiến người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, làm suy giảm nhu cầu đối với sản phẩm điều nhân.

Trước bối cảnh này, Hiệp hội Điều Việt Nam khuyến nghị các doanh nghiệp cần thận trọng trong chiến lược thu mua nguyên liệu, tránh tình trạng mua vào với giá cao khi thị trường chưa ổn định. Đồng thời, cần đẩy mạnh đầu tư vào chế biến sâu, phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao nhằm đa dạng hóa thị trường và phân khúc khách hàng. Đây được xem là hướng đi chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của ngành điều Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Về dài hạn, bài toán phát triển vùng nguyên liệu trong nước tiếp tục được đặt ra như một giải pháp căn cơ nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần có sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý và địa phương trong công tác quy hoạch, thống kê vùng trồng, cũng như đẩy mạnh hoạt động khuyến nông, chuyển giao kỹ thuật cho người dân.

Khi năng suất và chất lượng hạt điều được nâng cao, cây điều không chỉ góp phần xóa đói giảm nghèo mà còn có thể trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế bền vững, đóng góp tích cực vào sự phát triển lâu dài của ngành nông nghiệp Việt Nam.