Ngành điều hạ mục tiêu xuất khẩu xuống 5 tỷ USD

Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), tháng 5/2026 Việt Nam xuất khẩu 74.107 tấn hạt điều, đạt kim ngạch 528,54 triệu USD, tăng 7,7% về lượng và tăng 8,2% về trị giá so với tháng trước. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm 2025, lượng xuất khẩu giảm 8,6% và kim ngạch giảm 4%.

Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu 268.408 tấn hạt điều, thu về 1,87 tỷ USD, giảm 3% về lượng và giảm 0,3% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), sau ba năm liên tiếp tăng trưởng hai con số, ngành điều bước vào năm 2026 với nhiều kỳ vọng. Tuy nhiên, xung đột leo thang tại Trung Đông đã làm đảo lộn triển vọng xuất khẩu của toàn ngành.

Trong 2 tháng đầu năm 2026, hoạt động xuất khẩu diễn ra tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, từ giữa tháng 3, khi căng thẳng tại Trung Đông gia tăng, lượng hàng xuất khẩu sang khu vực này bắt đầu giảm mạnh. Riêng trong tháng 3, xuất khẩu sang Trung Đông giảm khoảng 50%. Sang tháng 4, gần như không còn đơn hàng mới được ký kết. Đến cuối tháng 5, hoạt động giao thương với khu vực này gần như rơi vào trạng thái “đóng băng”.

Theo Vinacas, sự đình trệ của hệ thống logistics, khó khăn trong vận chuyển đường biển và tâm lý thận trọng của các nhà nhập khẩu đã khiến giao dịch gần như ngưng trệ. Hệ quả là xuất khẩu điều của Việt Nam trong 4 tháng đầu năm 2026 giảm khoảng 3,8% so với cùng kỳ năm trước.

Trung Đông hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của ngành điều Việt Nam, chỉ sau Hoa Kỳ và Trung Quốc, chiếm khoảng 12% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành trong năm 2025. Vì vậy, việc thị trường này suy giảm đã tạo ra tác động rất lớn đối với doanh nghiệp.

Không chỉ gặp khó khăn về thị trường, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu điều còn đang chịu áp lực lớn về chi phí. Giá cước vận tải biển và chi phí lưu kho tăng mạnh trong khi đơn hàng giảm khiến lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể. Nhiều doanh nghiệp vẫn cố gắng duy trì giao dịch để giữ khách hàng nhưng hiệu quả kinh doanh không cao.

Áp lực về vốn cũng là vấn đề lớn. Nhiều doanh nghiệp thiếu vốn lưu động trong khi lãi suất vay vẫn ở mức tương đối cao. Bên cạnh đó, các yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường, phát triển bền vững, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc tại các thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc cũng làm gia tăng chi phí tuân thủ.

Trước những thách thức trên, Vinacas đã điều chỉnh mục tiêu xuất khẩu điều năm 2026 xuống còn 5 tỷ USD, thấp hơn mức hơn 5,4 tỷ USD của năm 2025. Mục tiêu mới được xây dựng trên cơ sở thận trọng, tương ứng mức giảm khoảng 8-10% so với năm trước.

Hiệp hội cũng kiến nghị các bộ, ngành phối hợp với các hãng tàu và doanh nghiệp logistics nhằm giảm áp lực chi phí vận chuyển, lưu kho cho doanh nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách tín dụng phù hợp như giảm lãi suất, giãn nợ hoặc hỗ trợ vốn lưu động cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Tuy nhiên, để bảo đảm sự phát triển bền vững trong dài hạn, Vinacas cho rằng cần thúc đẩy các hiệp định thương mại với các nước châu Phi nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nhập khẩu nguyên liệu. Đồng thời, cần sớm triển khai các chương trình tái canh và phát triển vùng nguyên liệu trong nước để từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn điều thô nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành điều Việt Nam trong những năm tới.