Ngành đường sắt hướng tới đổi mới công nghệ, giảm phát thải

Tại Hội nghị “Hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, lãnh đạo Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) cho biết, ngành đang thực hiện một sự thay đổi căn bản về cách tiếp cận phát triển, chủ động tìm lối đi riêng trong bối cảnh giao thông vận tải đứng trước áp lực chuyển đổi mạnh mẽ.

Theo định hướng của VNR, ngành đường sắt đang thay đổi tư duy kinh doanh toàn diện. Thay vì tư duy truyền thống “chạy nhanh, chở nhiều”, đường sắt đang chuyển sang triết lý lấy tiêu chuẩn, văn hóa và trải nghiệm làm trọng tâm. Một số sản phẩm vận tải được thiết kế theo hướng tàu chạy chậm hơn, số lượng khách ít hơn nhưng hướng tới phân khúc cao cấp, nơi hành trình, cảnh quan và giá trị văn hóa trở thành điểm nhấn.

Song song đó, nhà ga không chỉ đóng vai trò trung chuyển mà được định hướng trở thành điểm đến văn hóa, các tuyến đường ray được cải tạo thành không gian xanh, gắn với cảnh quan đô thị và cộng đồng dân cư xung quanh.

Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng được VNR được xác định là trụ cột phát triển của tổng công ty. Giai đoạn 2026 - 2030, VNR dự kiến triển khai một số “dự án mồi” có quy mô đủ lớn, vừa phục vụ khai thác thực tế, vừa tạo nền tảng kỹ thuật và nhân lực cho chặng đường dài hạn.

Nổi bật trong số này là kế hoạch chế tạo các đoàn tàu chạy pin (BEMU/Hybrid) và tàu DMU cho mạng lưới đường sắt hiện hữu, với định hướng ưu tiên khai thác trên các tuyến ngắn, nhu cầu vận tải vừa phải như Hải Phòng hay Đà Lạt - Trại Mát.

Theo định hướng, việc chế tạo sẽ được thực hiện theo lộ trình làm chủ theo bậc thang vừa đáp ứng nhu cầu khai thác sớm, vừa tích lũy dần năng lực thiết kế, lắp ráp và sản xuất trong nước.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng giúp ngành đường sắt giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu, đồng thời phù hợp xu thế giao thông xanh, giảm phát thải.

Cùng với đó, VNR cũng nghiên cứu ứng dụng nhiên liệu sạch và các giải pháp tiết kiệm năng lượng cho đội đầu máy diesel hiện có như sử dụng nhiên liệu B5 hoặc phun hydro nhằm giảm tiêu hao và phát thải.

Để đạt được mục tiêu, VNR đặt mục tiêu tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp trong nước nhằm hình thành chuỗi cung ứng nội địa; đồng thời liên kết với các đối tác quốc tế như Nhật Bản, Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc để tiếp nhận và làm chủ công nghệ đường sắt hiện đại.

Với tinh thần chấp nhận rủi ro có kiểm soát, bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, lãnh đạo ngành đường sắt kỳ vọng các dự án như tàu chạy pin sẽ trở thành cú hích, giúp đường sắt Việt Nam thoát khỏi sự trì trệ kéo dài, từng bước xây dựng hình ảnh hiện đại, xanh và giàu bản sắc trong hệ thống giao thông quốc gia.