Ngành tôm đối mặt sức ép cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường quốc tế

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu tôm trong tháng 7/2026 đạt hơn 428 triệu USD, tăng 4,5% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 7 tháng đầu năm, xuất khẩu tôm đạt gần 2,78 tỷ USD, tăng 12,6%, chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của cả nước.

Dù vẫn duy trì tăng trưởng, VASEP cho rằng mức tăng trong tháng 7 thấp hơn đáng kể so với bình quân của 7 tháng đầu năm, cho thấy đà phục hồi của ngành tôm đang có dấu hiệu chững lại sau giai đoạn tăng trưởng tích cực.

Hiện động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ mặt hàng tôm hùm xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Trong khi đó, hai sản phẩm chủ lực là tôm chân trắng và tôm sú đang phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt tại các thị trường trọng điểm như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản.

Theo VASEP, Ecuador tiếp tục là đối thủ cạnh tranh lớn nhất của ngành tôm Việt Nam. Không chỉ gia tăng nguồn cung tôm nguyên đầu, quốc gia này còn mở rộng mạnh sang các sản phẩm chế biến như tôm bỏ đầu, tôm bóc vỏ và các dòng sản phẩm giá trị gia tăng. Xu hướng này cho thấy Ecuador đang dần chuyển từ vai trò nhà cung cấp nguyên liệu giá rẻ sang cạnh tranh trực tiếp với các doanh nghiệp châu Á ở phân khúc chế biến sâu – lĩnh vực vốn là thế mạnh của Việt Nam.

Bên cạnh áp lực cạnh tranh, doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam còn gặp bất lợi về thuế tại thị trường Mỹ. Theo quyết định của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố ngày 23/7, hàng hóa Việt Nam chịu thuế theo Mục 301 (Section 301) ở mức 12,5%, trong khi Ecuador, Ấn Độ, Indonesia và một số quốc gia cạnh tranh chỉ chịu mức thuế 10%.

VASEP nhận định mức chênh lệch 2,5 điểm phần trăm tuy không lớn nhưng sẽ ảnh hưởng đáng kể đến các hợp đồng tôm đông lạnh có biên lợi nhuận thấp. Đáng chú ý, mức thuế này còn được cộng với thuế tối huệ quốc (MFN) và các loại thuế chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp (nếu có), làm gia tăng chi phí xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, các nhà nhập khẩu Mỹ có xu hướng yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam giảm giá bán, chia sẻ chi phí thuế hoặc rút ngắn thời hạn hợp đồng để hạn chế rủi ro, tạo thêm sức ép đối với hoạt động xuất khẩu.

Theo VASEP, triển vọng xuất khẩu tôm trong những tháng cuối năm sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố chính, gồm: sức mua của thị trường Trung Quốc đối với tôm hùm; khả năng duy trì các đơn hàng chế biến sâu tại Nhật Bản và EU; cùng với mức độ dịch chuyển đơn hàng từ Mỹ sang các quốc gia cạnh tranh như Ecuador, Ấn Độ và Indonesia sau khi chính sách thuế mới có hiệu lực.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và chi phí gia tăng, việc nâng cao năng lực chế biến, đa dạng hóa thị trường và gia tăng giá trị sản phẩm được xem là những yếu tố quan trọng để ngành tôm Việt Nam duy trì đà tăng trưởng và củng cố vị thế trên thị trường quốc tế.