Ngành xi măng với bài toán giảm phát thải

Theo Hiệp hội Xi măng Việt Nam, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có quy mô sản xuất xi măng lớn trên thế giới với tổng công suất thiết kế của toàn ngành đạt khoảng trên 120 triệu tấn/năm. Với vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng và đô thị hóa, ngành xi măng cũng đứng trước yêu cầu chuyển đổi theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính trong quá trình sản xuất.

Ngành xi măng Việt Nam hiện nằm trong nhóm lĩnh vực có lượng phát thải lớn do đặc thù công nghệ sản xuất clinker và tiêu thụ nhiều năng lượng. Thúc đẩy các giải pháp giảm phát thải trong ngành xi măng vì vậy không chỉ góp phần thực hiện các cam kết khí hậu của Việt Nam mà còn tạo động lực đổi mới công nghệ và phát triển sản xuất vật liệu xây dựng theo hướng bền vững.

Khi yêu cầu giảm phát thải và kiểm soát carbon hàm chứa ngày càng được đặt ra rõ ràng hơn, bài toán của ngành xi măng không còn dừng ở cải thiện hiệu suất năng lượng mà cần giảm phát thải.

Theo các chuyên gia, để giảm phát thải, cần giảm chi phí năng lượng, bao gồm nhiệt năng và điện năng, đồng thời sử dụng năng lượng ít phát thải và giảm hàm lượng clinker trong xi măng.

Giải pháp phổ biến để giảm năng lượng là cải tiến, nâng cấp, đầu tư các thiết bị công nghệ hiện đại hơn nhằm giảm tiêu hao; dùng điện sạch, ví dụ điện từ hệ thống phát điện tận dụng nhiệt thải lò nung; dùng nhiên liệu thay thế, ví dụ biomass hoặc nhiên liệu thay thế được khấu trừ phát thải carbon.

Thực thi Quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính, cuối tháng 2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính năm 2025 và năm 2026 cho 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất sắt thép và 51 cơ sở sản xuất xi măng.

Trong đó, các cơ sở sản xuất xi măng được phân bổ hạn ngạch thấp hơn 4,0-4,5% so với phát thải dự kiến giai đoạn 2025-2026. Điều này đồng nghĩa khi phát thải cao hơn hạn ngạch, các công ty sản xuất xi măng có nguy cơ đối diện với áp lực phải mua hạn ngạch, đầu tư các giải pháp giảm phát thải hoặc phải giảm sản lượng sản xuất. 

Để đảm bảo không không vượt hạn ngạch được phân bổ, nhiều nhà máy sản xuất xi măng như Nhà máy Xi măng Kiên Lương và Nhà máy Xi măng Bình Phước, Vicem Hà Tiên... đã triển khai một loạt các giải pháp: Tối ưu hệ thống trao đổi nhiệt - lò nung; sử dụng chất thải thay thế nguyên, nhiên liệu truyền thống; giảm hệ số clinker trong sản xuất xi măng bằng cách tăng tỷ lệ phụ gia hoạt tính…

Riêng Vicem Hà Tiên xem nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tối ưu hóa quy trình sản xuất là chìa khóa để giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Hay như Fico-YTL đã phát triển dòng sản phẩm ECOCem, giảm từ 30-70% CO2 so với xi măng portland truyền thống; tái sử dụng tro xỉ và phụ phẩm từ các ngành công nghiệp khác để làm nguyên liệu thứ cấp… Dựa trên hạn ngạch được phân bổ là hơn 1,1 triệu tấn CO2 năm 2025 và hơn 1,1 triệu tấn CO2 năm 2026, Fico-YTL có thể đáp ứng và vận hành hiệu quả trong giới hạn này. 

Những giải pháp trên góp phần giảm phát thải CO₂ trên mỗi tấn xi măng, đồng thời cho thấy cách tiếp cận giảm carbon hàm chứa theo lộ trình, phù hợp với điều kiện kỹ thuật và sản xuất của ngành. Về dài hạn, các công nghệ sâu hơn như thu hồi và xử lý carbon được xem là hướng nghiên cứu và chuẩn bị, khi điều kiện về chi phí, công nghệ và khung pháp lý cho phép.

Giảm phát thải trong ngành xi măng vì vậy không phải là một mục tiêu ngắn hạn, mà là quá trình tích lũy các cải tiến kỹ thuật, từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và đóng góp tích cực vào phát triển bền vững của ngành xây dựng.