Ngành xuất khẩu rau quả đang đối mặt nhiều thách thức

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, đầu tiên và trực tiếp ảnh hưởng đến xuất khẩu rau quả là sự đứt gãy vận chuyển và chi phí logistics leo thang. Những bất ổn tại khu vực Trung Đông đã buộc các hãng tàu vận tải quốc tế phải thay đổi lộ trình truyền thống qua Kênh đào Suez để vòng qua Mũi Hảo Vọng, khiến quãng đường vận chuyển kéo dài thêm hàng nghìn cây số. 

Đối với một ngành hàng đặc thù có thời gian bảo quản ngắn như rau quả tươi, việc kéo dài hành trình từ 7 đến 14 ngày, đẩy chi phí vận tải lên gấp 3 đến 4 lần. Có thời điểm, giá cước vận chuyển tăng từ khoảng 1.500-4.000 USD lên tới khoảng 6.000 USD chỉ trong một ngày. Diễn biến tăng nóng của giá cước khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào thế bị động, đặc biệt là với những hợp đồng đã ký trước đó với mức giá cố định.

Không chỉ vậy, điều này còn đe dọa trực tiếp đến chất lượng sản phẩm khi cập cảng. Nhiều lô hàng đứng trước nguy cơ hư hỏng, buộc doanh nghiệp phải đối mặt với bài toán giữa việc duy trì đơn hàng cũ hay chấp nhận thua lỗ để giữ uy tín trên thương trường.

Sức ép thứ hai đến từ chi phí sản xuất ngày càng tăng, khi các yếu tố đầu vào liên tục “nhảy múa” theo giá năng lượng thế giới. Từ chi phí vận chuyển nội địa đến giá các loại vật tư nông nghiệp như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và bao bì đóng gói đều thiết lập những mặt bằng giá mới. 

Điều này đã trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị vừa và nhỏ vốn có nguồn lực tài chính hạn hẹp. Trong khi giá thành sản xuất bị đội lên đáng kể, áp lực cạnh tranh về giá tại các thị trường nhập khẩu lại vô cùng gay gắt, khiến việc điều chỉnh giá bán để bù đắp chi phí trở thành một thách thức gần như không thể thực hiện trong ngắn hạn.

Song song với những yếu tố chi phí và logistics, ngành rau quả Việt Nam còn phải đối mặt với các rào cản kỹ thuật ngày càng nghiêm ngặt từ các thị trường nhập khẩu. Các thị trường phát triển như EU, Nhật Bản và Hoa Kỳ đang tăng cường các quy định liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và sản xuất bền vững.

Ngay cả thị trường Trung Quốc, vốn được xem là thị trường truyền thống của rau quả Việt Nam, cũng đang siết chặt các yêu cầu kỹ thuật về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và các tiêu chuẩn sản xuất bền vững. Việc siết chặt các quy định này cho thấy một xu thế tất yếu: thế giới không chỉ cần nông sản “ngon” và “rẻ”, mà còn yêu cầu sự minh bạch và trách nhiệm trong toàn bộ quy trình từ vùng trồng đến bàn ăn.

Trước các áp lực bủa vây, ngành rau quả Việt Nam buộc phải thực hiện những bước đi chuyển dịch chiến lược. Một trong những giải pháp quan trọng là phát triển các vùng trồng đạt tiêu chuẩn quốc tế, gắn với hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch.

Việc áp dụng công nghệ trong khâu bảo quản, đóng gói và chế biến sâu cũng được xem là hướng đi cần thiết. Các giải pháp này không chỉ giúp kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm mà còn góp phần nâng cao giá trị gia tăng của hàng xuất khẩu.

Bên cạnh đó, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cũng được xem là chiến lược quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

Thay vì phụ thuộc quá nhiều vào một số thị trường truyền thống, doanh nghiệp cần chủ động mở rộng sang các khu vực tiềm năng khác để phân tán rủi ro khi xảy ra biến động địa chính trị. Ngoài ra, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng sẽ giúp doanh nghiệp giữ được lợi thế cạnh tranh về giá.

Cuộc khủng hoảng hiện tại, dù mang đến nhiều hệ lụy, nhưng cũng là động lực thúc đẩy quá trình số hóa vùng trồng và chuẩn hóa quy trình sản xuất, giúp rau quả Việt Nam không chỉ vượt qua thử thách mà còn tự tin khẳng định vị thế bền vững trên bản đồ nông sản thế giới.