Nghệ An: “Giữ nhịp” tiến độ tái định cư đường sắt tốc độ cao

Nhất là trong bối cảnh giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng biến động mạnh thời gian vừa qua, gây ra không ít tổn thất về chi phí cho các đơn vị thi công vì hợp đồng được ký kết từ trước. Chưa kể là những khó khăn có thể phát sinh đến từ việc khiếu nại, kiến nghị của người dân bị ảnh hưởng bởi dự án…

 Nhận diện khó khăn, thách thức

Theo UBND tỉnh Nghệ An, dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam đoạn qua địa bàn có diện tích giải phóng mặt bằng khoảng 519,2 ha, với tổng kinh phí hơn 6.397 tỷ đồng. Số hộ dân bị ảnh hưởng lên tới khoảng 2.150 hộ, trong đó có khoảng 1.782 hộ phải bố trí tái định cư. Dự kiến, toàn tỉnh sẽ xây dựng 41 khu tái định cư để đáp ứng nhu cầu chỗ ở mới cho người dân; với tổng diện tích hơn 102 ha, kinh phí khoảng 1.450 tỷ đồng.

Đến thời điểm hiện tại, 16 trên 18 xã, phường của Nghệ An có dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam đi qua đã được chấp thuận chủ trương khảo sát lựa chọn địa điểm tái định cư. Các địa phương cũng đã được tỉnh phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chi tiết, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận, từng cán bộ, bảo đảm công việc không bị chồng chéo, ách tắc.

Riêng xã Lam Thành - nơi có tuyến đường sắt tốc độ cao chạy qua, với chiều dài khoảng 6,6 km, ảnh hưởng đến gần 520.000 m2 đất và liên quan đến khoảng 180 hộ dân phải bố trí tái định cư. Hiện, dự án đang được triển khai thực hiện với khối lượng công việc lớn, trong đó công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách.

Cụ thể, để bảo đảm quyền lợi và ổn định đời sống cho người dân, xã Lam Thành đã quy hoạch 5 khu tái định cư với tổng diện tích gần 99.000 m2, bao gồm các khu: Châu Nhân 3 (hơn 29.355 m2), Văn Viên - Lộc Điền (hơn 36.289 m2), Hưng Nghĩa 8 (hơn 21.757 m2), Hưng Phúc 3 (hơn 6.416 m2) và Châu Nhân 1 (hơn 4.812 m2). Tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ cho 193 hộ dân có đất bị thu hồi ước tính gần 21 tỷ đồng.

Ghi nhận thực tế vào cuối tháng 3/2026 mới đây cho thấy, hoạt động thi công xây dựng các khu tái định cư trên địa bàn xã Lam Thành đang được diễn ra trong không khí khẩn trương, nghiêm túc nhằm đảm bảo tiến độ đề ra. Phía nhà thầu thi công huy động tối đa nguồn nhân lực, máy móc, phương tiện để san lấp mặt bằng, làm đường nội bộ và hệ thống mương thoát nước.

Tuy nhiên, khi đi sâu tìm hiểu những khó khăn trong quá trình thực hiện, nhiều ý kiến chia sẻ rằng: Giá xăng dầu và vật liệu xây dựng leo thang trong thời gian vừa qua đã tạo áp lực lớn đối với các đơn vị thi công khu tái định cư. Bởi lẽ, các dự án tái định cư có đặc thù phụ thuộc lớn vào chi phí nhiên liệu, nhất là trong việc vận hành máy móc, thiết bị thi công.

Bên cạnh đó, thị trường vật liệu xây dựng trong quý I/2026 cũng ghi nhận có sự biến động không nhỏ về giá cả đã tác động trực tiếp đến hoạt động thi công công trình hạ tầng khu tái định cư. Chưa kể, tình trạng khan hiếm nguồn cung đất trên địa bàn gây ra không ít khó khăn cho nhà thầu trong quá trình vận chuyển, san lấp mặt bằng khu tái định cư…

Như vậy, có thể thấy, chính sự gia tăng mạnh của giá nhiên liệu và nhiều loại vật liệu phục vụ xây dựng khu tái định cư đã và đang gây ảnh hưởng nặng nề đến hiệu quả tài chính của các nhà thầu thi công. Thị trường đầu vào biến động với biên độ lớn thời gian qua đặt những đơn vị này vào tình thế rủi ro cao khi chi phí tăng nhanh, trong khi hợp đồng chưa kịp điều chỉnh, thời hạn hoàn thành thì đã cam kết từ trước.

Ngoài ra, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng đối với các hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án đường sắt tốc độ cao là một trong những nhiệm vụ trọng yếu, được các cấp ngành, chính quyền địa phương hết sức coi trọng, chú tâm thực hiện kỹ lưỡng, đồng bộ theo đúng quy định của pháp luật; đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân. Tuy nhiên, qua nhận định, đây sẽ là thách thức không nhỏ cho từng địa phương trong thời gian tới…

Chủ động giải pháp, chung tay tháo gỡ

Cùng với cả nước, Nghệ An đã và đang chủ động vào cuộc quyết liệt, theo dõi sát sao và thực hiện đồng bộ các giải pháp liên quan đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, xây dựng khu tái định cư dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam đoạn qua địa bàn tỉnh. Đồng thời, quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi, tốt nhất cho người dân có nơi ở mới tốt hơn, thuận lợi hơn nơi ở cũ.

Tuy nhiên, dựa trên tình hình thực tế hiện nay, trước bối cảnh thị trường nhiên liệu và vật liệu xây dựng biến động mạnh, việc sẻ chia khó khăn với đơn vị thi công được các địa phương đặc biệt quan tâm, tiến hành họp bàn giải pháp nhằm đảm bảo tiến độ đề ra. Bởi lẽ, nếu không cùng chung tay gỡ khó thì nguy cơ nhà thầu hoạt động cầm chừng, giãn tiến độ hoặc gặp khó khăn về tài chính là hoàn toàn có thể xảy ra.

Về phía đơn vị thi công, do hợp đồng đã ký kết từ trước nên nhiều ý kiến chia sẻ phải chấp nhận chi phí phát sinh, đồng thời tối ưu hoá mọi nguồn lực. "Biến động về giá mặc dù gây trở ngại cho hoạt động thi công, nhưng chúng tôi cũng phải chấp nhận, đồng lòng cùng chính quyền, quyết tâm đảm bảo tiến độ triển khai thực hiện khu tái định cư theo đúng kế hoạch đề ra" - đại diện đơn vị thi công cho hay.

Được biết, trước đó công tác khảo sát, lựa chọn địa điểm xây dựng các khu tái định cư được Nghệ An triển khai khá đồng bộ. 100% (16/16) xã, phường đã được chấp thuận chủ trương khảo sát, lựa chọn địa điểm tái định cư. Việc này giúp các địa phương chủ động hơn trong việc tìm kiếm quỹ đất phù hợp, hạn chế phát sinh khiếu nại, kiến nghị của người dân.

Đối với công tác lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch, tiến độ nhìn chung đạt yêu cầu. Toàn bộ 16/16 xã, phường đã phê duyệt xong nhiệm vụ quy hoạch chi tiết các khu tái định cư. Trong đó, 15 xã, phường đã hoàn thành phê duyệt quy hoạch chi tiết; chỉ còn 1 xã đang được đơn vị tư vấn tiếp tục hoàn thiện hồ sơ. Đây cũng là bước tiền đề để triển khai các bước tiếp theo như chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và thi công xây dựng.

Công tác chuẩn bị đầu tư các khu tái định cư hiện được triển khai theo 2 hình thức: Lập dự án 1 bước và lập dự án 2 bước (Báo cáo nghiên cứu khả thi). Đối với 24 khu tái định cư thực hiện lập 1 bước, đã có 8 khu hoàn thành phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công và dự toán; 4 khu đang trình thẩm định; 5 khu đã lựa chọn xong đơn vị tư vấn và đang triển khai thiết kế. Tuy nhiên, vẫn còn 7 khu chưa lựa chọn được đơn vị tư vấn, chủ yếu tập trung ở một số địa bàn có khối lượng công việc lớn, cần tiếp tục đôn đốc, tháo gỡ.

Với 17 khu tái định cư thực hiện lập báo cáo nghiên cứu khả thi, tiến độ cũng có những chuyển biến tích cực. Đã có 7 khu được phê duyệt báo cáo và đang hoàn thiện hồ sơ để thẩm định thiết kế; 5 khu đang trình thẩm định; 4 khu đang được tư vấn triển khai. Riêng 1 khu mới được chấp thuận chủ trương chuyển từ quy hoạch chia lô sang phục vụ tái định cư, hiện địa phương đang điều chỉnh quy hoạch cục bộ.

Trong công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng các vị trí xây dựng khu tái định cư, nhiều địa phương đã đạt kết quả tích cực. Đến nay, 19 khu đã phê duyệt trích đo phục vụ công tác giải phóng mặt bằng; 7 khu đang trình cơ quan chuyên môn thẩm định; 8 khu đang triển khai ký quy chủ. Tuy nhiên, vẫn còn 7 khu chưa lựa chọn được đơn vị trích đo, ký quy chủ.

Về kiểm kê, kiểm đếm và tổ chức họp dân, đã có 8 khu hoàn thành toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng; 6 khu kiểm kê, áp giá và công khai phương án bồi thường; 5 khu đang triển khai kiểm kê tại thực địa. Các khu còn lại đang trong giai đoạn trích lục, trích đo nên chưa đủ điều kiện ban hành thông báo thu hồi đất…

Liên quan đến nội dung trên, mới đây UBND tỉnh Nghệ An cũng đã yêu cầu các sở, ngành liên quan tạo mọi điều kiện cho các xã, phường triển khai thực hiện; nhằm đảm bảo việc giải phóng mặt bằng các khu tái định cư dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam phải hoàn thành trước ngày 30/6 và thi công đúng tiến độ.

Ông Võ Trọng Hải - Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An chỉ đạo Sở Tài chính bảo đảm nguồn kinh phí để các địa phương triển khai dự án. Các Sở Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương tập trung bám sát cơ sở để hỗ trợ công tác quy hoạch, chuyển đổi quyền sử dụng đất, di dời hạ tầng điện, nước...