Nghệ An: Hành trình 500 ngày đêm "trả lại tên cho anh" bằng sức mạnh công nghệ và lòng tri ân

Niềm đau đáu sau hơn nửa thế kỷ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những vết thương trong lòng thân nhân liệt sĩ vẫn chưa thể hoàn toàn nguôi ngoai khi danh tính của người thân vẫn là một ẩn số. Theo số liệu thống kê, trên cả nước hiện còn hơn 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt và trên 300.000 phần mộ liệt sĩ tại các nghĩa trang chưa xác định được thông tin.

Riêng tại tỉnh Nghệ An, vùng đất giàu truyền thống cách mạng, con số này cũng vô cùng trăn trở với hơn 22.000 liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Đây là một thách thức lớn đối với công tác đền ơn đáp nghĩa, đòi hỏi một giải pháp đột phá, mang tính quy mô và khoa học hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh đó, Chiến dịch "500 ngày đêm hoàn thành thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính" đã được phát động, trở thành một cuộc chạy đua với thời gian để đưa các anh trở về với gia đình, quê hương.

Hưởng ứng chiến dịch mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc này, Công an tỉnh Nghệ An đã phối hợp cùng các đơn vị liên quan tổ chức đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm. Chỉ sau 7 ngày triển khai (từ ngày 25/6 đến 1/7/2026), tỉnh Nghệ An đã thu nhận được 17.831 mẫu sinh phẩm ADN từ thân nhân các liệt sĩ.

Để có được kết quả này, lực lượng chức năng đã tổ chức thu nhận mẫu tại 130 xã, phường trên khắp địa bàn tỉnh. Tại các điểm cố định như phường Trường Vinh và các xã Đại Đồng, Đô Lương, Tương Dương, Diễn Châu, Tân Mai, Tam Hợp, không khí làm việc luôn diễn ra khẩn trương và nghiêm túc. Hình ảnh những người mẹ, người vợ, người em tóc đã bạc phơ có mặt từ sáng sớm tại các điểm lấy mẫu, mang theo niềm hy vọng mòn mỏi sau nhiều thập kỷ, đã minh chứng cho sức lan tỏa mạnh mẽ của chiến dịch.

Theo kế hoạch, Nghệ An dự kiến thu nhận mẫu của 21.824 thân nhân thuộc 17.533 liệt sĩ chưa xác định danh tính. Trong đó, có 8.217 liệt sĩ còn hai thân nhân và 9.316 liệt sĩ còn một thân nhân đủ điều kiện lấy mẫu đối sánh. Việc thu nhận mẫu không chỉ là thu thập dữ liệu, mà là thu nhận niềm tin và hy vọng của nhân dân.

Công nghệ ADN thế hệ mới: Chìa khóa giải mã quá khứ

Một trong những yếu tố cốt lõi giúp Chiến dịch "500 ngày đêm" tạo nên bước đột phá chính là việc ứng dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới NGS-SNP. Đây được xem là "chìa khóa vàng" giúp vượt qua những hạn chế của các phương pháp giám định truyền thống.

Trước đây, việc giám định chủ yếu dựa trên ADN ty thể hoặc chỉ thị STR. Tuy nhiên, với những mẫu hài cốt đã nằm dưới lòng đất hàng chục năm, ADN thường bị phân mảnh, phân hủy nghiêm trọng bởi nhiệt độ, độ ẩm và vi sinh vật, khiến phương pháp cũ đạt hiệu quả thấp. Công nghệ NGS-SNP có khả năng phân tích đồng thời hàng nghìn chỉ thị SNP trên toàn bộ hệ gen từ lượng ADN rất nhỏ và bị tổn thương nặng.

Kết quả thử nghiệm thực tế đã chứng minh tính ưu việt này: Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trà Lĩnh (Cao Bằng) vào năm 2025, tỷ lệ tách chiết ADN thành công từ các mẫu xương khó đạt tới 93% (54/58 mẫu). Đặc biệt, quy trình này cho phép xác định chính xác quan hệ huyết thống theo cả dòng cha và dòng mẹ tới 4-5 thế hệ, giúp mở rộng phạm vi đối sánh ngay cả khi những thân nhân trực hệ của liệt sĩ không còn nhiều.

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các cơ quan chuyên môn đang nỗ lực làm chủ toàn bộ quy trình từ khai quật, xử lý mẫu đến phân tích dữ liệu và đối khớp huyết thống theo tiêu chuẩn quốc tế. Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc số hóa thông tin sẽ giúp rút ngắn thời gian đối sánh, hiện thực hóa mục tiêu xác định danh tính liệt sĩ trên quy mô lớn.

Sự phối hợp đồng bộ và quy trình nghiêm ngặt

Để bảo đảm tính chính xác tuyệt đối, mỗi mẫu sinh phẩm thu nhận đều phải trải qua một quy trình nghiêm ngặt. Lực lượng Công an Nghệ An đã tận tình hướng dẫn người dân hoàn thiện thông tin phả hệ trước khi cán bộ y tế thực hiện lấy mẫu theo đúng chuyên môn. Mọi khâu từ lấy mẫu, mã hóa đến lưu trữ đều được thực hiện cẩn trọng, coi mỗi mẫu ADN là một "mắt xích" quan trọng trong hành trình tìm lại tên cho các liệt sĩ.

Sau đợt cao điểm, Nghệ An sẽ tiếp tục rà soát, cập nhật hiện trạng hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang để tham mưu phương án quy tập phù hợp. Sở Nội vụ phối hợp cùng Công an tỉnh và các cơ quan liên quan sẽ tiếp nhận kết quả giám định, đối chiếu với hồ sơ, tài liệu lưu trữ để xác định chính xác danh tính. Khi có kết quả, thông tin sẽ được thông báo kịp thời đến gia đình, giúp khép lại nỗi đau chờ đợi kéo dài nửa thế kỷ.

Chiến dịch "500 ngày đêm" không chỉ là một nhiệm vụ chính trị mà còn là một chiến dịch của lòng nhân văn và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn". Mỗi kết quả giám định thành công là một sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Tại Nghệ An, sức mạnh từ sự đồng thuận giữa chính quyền và nhân dân đang biến những mục tiêu này thành hiện thực. Việc xây dựng Ngân hàng dữ liệu ADN là nền tảng khoa học vững chắc nhất để trả lại tên cho các anh, xoa dịu nỗi đau của những người ở lại.

Hành trình tìm lại danh tính liệt sĩ vẫn còn nhiều thách thức do tác động của thời gian và tự nhiên! Nhưng với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị và sự hỗ trợ của công nghệ tiên tiến, hy vọng đang được thắp sáng hơn bao giờ hết. Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận tại Nghệ An hôm nay chính là lời hứa của thế hệ mai sau: Sẽ không có anh hùng nào bị lãng quên và mọi người con của Tổ quốc đều sẽ được trở về với tên tuổi của chính mình!