Nguồn vốn đầu tư cho R&D còn khá khiêm tốn

Nguồn vốn đầu tư cho R&D còn khá khiêm tốn

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 chủ đề: “Mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, đề cập đến chính sách huy động vốn cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, PGS.TS Vũ Sỹ Cường, Học viện Tài chính đã chỉ ra nhiều điểm nghẽn làm cơ chế hỗ trợ kém hiệu quả, khiến động lực phát triển chưa được khai thông.

Thực tế thời gian qua, tổng nguồn vốn đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) tăng qua các năm, tuy nhiên ông Cường đánh giá Việt Nam đang chi tiêu quá ít cho R&D.

Chuyên gia dẫn số liệu từ năm 2015 đến những năm gần đây cho thấy đầu tư cho R&D ở Việt Nam thường đạt khoảng hơn 0,4 - 0,5% GDP, chỉ bằng 1/4 so với mục tiêu đặt ra (2%). Trong khi đó, mức chi cho R&D của thế giới năm 2021 là 2,62% GDP, gấp hơn 5 lần Việt Nam.

Vấn đề này không chỉ diễn ra ở khu vực Nhà nước, chi tiêu của doanh nghiệp cho R&D cũng ở mức thấp - chỉ đạt 0,2% GDP, dù có xu hướng tăng nhanh nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức 1,7% ở Trung Quốc và 3,6% ở Hàn Quốc.

Các doanh nghiệp nhận được hỗ trợ của Nhà nước cũng còn khá khiêm tốn, chủ yếu thông qua các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ (chiếm 23,3% số doanh nghiệp điều tra) và tín dụng (chiếm 24,1%).

Mức đầu tư hạn chế cho R&D của cả khu vực công và tư nhân ở Việt Nam dẫn đến không đáp ứng đủ nhu cầu phát triển hạ tầng đào tạo, R&D trong các ngành, nhất là ngành công nghệ cao. Bên cạnh đó, còn có hiện tượng phân bổ vốn đầu chồng chéo, dàn trải, chưa tập trung vào lĩnh vực ưu tiên của Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ.

Việt Nam hiện có nhiều chính sách khuyến khích R&D và đổi mới sáng tạo nhưng hiệu lực thực tế thấp. Đặc biệt, các Quỹ hỗ trợ nhà nước đang cho thấy vai trò khá mờ nhạt với thủ tục để được vay vốn phức tạp, lãi suất và thời hạn vay không hấp dẫn đối với doanh nghiệp, động lực giải ngân thấp…

Theo chuyên gia, quy trình, thủ tục để thực thi chính sách phức tạp, tạo cơ hội cho nhũng nhiễu, xin cho. Một số chính sách mới dừng ở văn bản khung rất khó áp dụng chính sách vào thực tiễn. Cơ chế để các doanh nghiệp tham gia vào các dự án, đề án, đề tài, chương trình khoa học công nghệ của khu vực công cũng còn hạn chế. Chính sách hỗ trợ qua thuế với R&D còn ít tác động đến doanh nghiệp, do cơ chế khuyến khích thấp trong khi thủ tục phức tạp, chi phí tuân thủ cao. Ngoài ra còn có nguyên nhân do đội ngũ cán bộ nghiên cứu, nhất là ở doanh nghiệp còn mỏng và yếu.

Chuyên gia khuyến nghị, cần thúc đẩy chi cho R&D thông qua đơn giản hóa, cụ thể hoá các chính sách chi của khu vực công và các chính sách hỗ trợ của khu vực doanh nghiệp.

Theo ông Cường, cần cải cách cơ chế quản lý các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp, triển khai cơ chế nhằm đồng tài trợ R&D cho doanh nghiệp; nghiên cứu thử nghiệm cơ chế đặt hàng hoặc mua sản phẩm đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp; xây dựng chính sách cụ thể hợp tác R&D giữa khu vực công và tư, cả về nhân lực và tài lực.

Chuyên gia đề xuất: Nhà nước tài trợ 30 - 70% kinh phí, doanh nghiệp đối ứng phần còn lại, giúp chia sẻ rủi ro và tăng khả năng thử nghiệm công nghệ mới tại doanh nghiệp.