Nhà hát Lớn Hà Nội là một trong những công trình kiến trúc ngoạn mục nhất châu Á

Trong danh sách những công trình kiến trúc ngoạn mục nhất châu Á vừa được tạp chí Time Out (Anh) công bố, Việt Nam có một đại diện là Nhà hát Lớn Hà Nội. Công trình hơn 100 năm tuổi không chỉ là dấu ấn kiến trúc đặc sắc mà còn là biểu tượng văn hóa-lịch sử gắn liền với nhiều thời khắc quan trọng của Thủ đô.

Tọa lạc tại số 1A Tràng Tiền, trên Quảng trường Cách mạng Tháng Tám, Nhà hát Lớn Hà Nội nằm ở vị trí trung tâm bậc nhất, kề cận khu phố cổ, không xa Hồ Hoàn Kiếm và Bảo tàng Lịch sử Việt Nam. 

Ít ai biết rằng, cuối thế kỷ XIX, khu đất xây dựng nhà hát vốn là vùng đầm lầy thuộc hai làng Thạch Tần và Tây Luông. Năm 1899, Hội đồng thành phố Hà Nội đề xuất xây dựng một nhà hát lớn phục vụ giới quan chức và tầng lớp thượng lưu.

Sau nhiều lần điều chỉnh, công trình chính thức được khởi công ngày 7/6/1901 dưới thời Toàn quyền Paul Doumer và hoàn thành sau 10 năm xây dựng.

Năm 1911, Nhà hát Lớn Hà Nội đi vào hoạt động, trở thành một trong những công trình hiện đại và quy mô nhất của thành phố lúc bấy giờ.

Nhà hát do hai kiến trúc sư người Pháp Harlay và Broyer thiết kế, lấy cảm hứng từ Opéra Garnier ở Paris nhưng được điều chỉnh về tỷ lệ và vật liệu để phù hợp với khí hậu nhiệt đới. Về quy mô, Nhà hát Lớn dài 87m, rộng trung bình 30m, diện tích 26.000 m2, điểm cao nhất là 24 m. Mặt trước của Nhà hát rất bề thế khang trang, có nhiều bậc trông ra quảng trường rộng (nay gọi là quảng trường Cách mạng Tháng Tám) - chỗ đầu mối tập trung của 6 - 7 đường phố lớn.

Bên trong Nhà hát có sân khấu rộng và một phòng khán giả chính có diện tích 24x24 m, chứa được 870 chỗ ngồi, tầng giữa có nhiều phòng nhỏ giành cho khán giả có vé riêng. So với dân số Hà Nội năm 1945 khoảng 20 vạn dân, thì quy mô kiến trúc Nhà hát thời điểm ấy là rất lớn.

Trong thời kỳ thuộc địa, Nhà hát Lớn chủ yếu phục vụ opera, nhạc thính phòng và kịch nói của các đoàn nghệ thuật Pháp. Từ thập niên 1940, các đoàn kịch Việt Nam bắt đầu biểu diễn tại đây, đưa nhà hát trở thành không gian nghệ thuật chung, gần gũi hơn với công chúng trong nước.

Không chỉ gắn với đời sống văn hóa, Nhà hát Lớn còn là địa điểm diễn ra nhiều sự kiện lịch sử lớn: cuộc mít tinh ngày 17/8/1945 tại quảng trường phía trước và phiên họp đầu tiên của Quốc hội khóa I ngày 2/3/1946, nơi thông qua Hiến pháp 1946…

Năm 2011, nhân kỷ niệm 100 năm ngày khánh thành, Nhà hát Lớn Hà Nội cùng Quảng trường Cách mạng Tháng Tám được công nhận là di tích lịch sử và kiến trúc cấp quốc gia.

Time Out viết: "Sảnh chính của nhà hát chào đón du khách với những chiếc đèn chùm lấp lánh và cầu thang trang nghiêm. Hãy lên tầng trên để đến phòng gương, được lát bằng đá nhập khẩu từ Ý, hoặc thưởng thức một buổi biểu diễn tại khán phòng 900 chỗ ngồi với những cột Corinthian cao vút và đèn chùm pha lê lộng lẫy. Các tour tham quan kéo dài 90 phút được tổ chức vào ban ngày, bao gồm cả một buổi biểu diễn trực tiếp ngắn trên sân khấu".

Ngày nay, Nhà hát Lớn Hà Nội vẫn là địa điểm biểu diễn nghệ thuật quan trọng của Thủ đô, thường xuyên tổ chức các chương trình giao hưởng, opera, ballet và sự kiện văn hóa lớn, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa - lịch sử của Hà Nội.