Nhận thức của người Việt về bảo hiểm nhân thọ cải thiện rõ rệt

Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) vừa công bố Báo cáo nghiên cứu dư luận xã hội và chính sách tiếp cận cộng đồng trong lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ.

Nghiên cứu do Công ty IFM Research thực hiện với 1.265 người tham gia khảo sát tại 5 thành phố lớn: Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ. Đây cũng là lần đầu tiên sau hơn 30 năm hình thành và phát triển, ngành bảo hiểm nhân thọ Việt Nam thực hiện một nghiên cứu độc lập ở quy mô lớn về nhận thức và hành vi của người dân.

Kết quả khảo sát cho thấy 89% người tham gia đánh giá bảo hiểm nhân thọ là cần thiết trong cuộc sống. Tỷ lệ này ở nhóm đang sở hữu hợp đồng bảo hiểm nhân thọ là 91%, trong khi nhóm chưa sở hữu đạt 86%.

Theo IFM Research, các lý do chính khiến người dân coi bảo hiểm nhân thọ là cần thiết gồm bảo vệ trước rủi ro bệnh tật, tai nạn, tử vong (57%) và giúp ổn định tài chính gia đình (45%).

Khảo sát cũng ghi nhận 58% người tham gia tự đánh giá có hiểu biết khá tốt về bảo hiểm nhân thọ, với mức độ tương đối đồng đều giữa các nhóm tuổi.

Tuy nhiên, dù nhận thức tích cực, bảo hiểm nhân thọ hiện vẫn chưa trở thành công cụ quản trị tài chính cốt lõi đối với nhiều gia đình. Khi đối mặt với biến cố tài chính, 67% người được hỏi cho biết sẽ ưu tiên sử dụng tiền tiết kiệm, 53% lựa chọn cắt giảm chi tiêu và 39% tìm thêm nguồn thu nhập. Điều này phản ánh xu hướng tài chính mang tính “phòng vệ”, trong đó bảo hiểm chủ yếu được xem như lớp bảo vệ bổ sung thay vì giải pháp quản trị rủi ro dài hạn.

Chuyên gia của IFM Research nhận định, dù nhu cầu và đánh giá tích cực đối với bảo hiểm nhân thọ ở mức cao, tỷ lệ sở hữu thực tế vẫn còn thấp. Điều này cho thấy người dân chưa xem đây là công cụ quản lý rủi ro trung tâm trong chiến lược tài chính cá nhân.

Những rào cản chính khiến người dân trì hoãn quyết định mua bảo hiểm bao gồm: thời gian đóng phí dài, ưu tiên các kênh tiết kiệm hoặc đầu tư khác, khó khăn tài chính hoặc chưa thấy nhu cầu đủ cấp thiết. Riêng nhóm 22-29 tuổi, thiếu tư vấn phù hợp là trở ngại lớn nhất. Mức phí đóng trung bình hiện khoảng 1,8 triệu đồng/tháng (tương đương 22 triệu đồng/năm) cũng được xem là rào cản đáng kể khi thu nhập biến động hoặc khi người dân chưa thấu hiểu rõ giá trị thực nhận so với kỳ vọng ban đầu.

Nghiên cứu cũng cho thấy hành vi tài chính của người Việt chịu tác động rõ rệt bởi vòng đời. Nhóm dưới 30 tuổi ưu tiên mua tài sản lớn, ổn định chi tiêu và hỗ trợ cha mẹ; nhóm 30-40 tuổi tập trung tích lũy cho con cái và đầu tư dài hạn; nhóm từ 41 tuổi trở lên chú trọng tiết kiệm hưu trí. Xuyên suốt các nhóm tuổi, tư duy tài chính phòng vệ vẫn là chủ đạo, với ưu tiên xây quỹ dự phòng và đảm bảo an toàn cho gia đình; đầu tư vẫn đóng vai trò thứ yếu.

Đáng chú ý, 83% người tham gia khảo sát cho biết có kế hoạch tài chính, trong đó 46% đặt ra cả mục tiêu ngắn hạn lẫn dài hạn. Tuy nhiên, hầu hết mới bắt đầu nghĩ đến việc lập kế hoạch sau đại dịch COVID-19 và ít khi xem xét lại, điều chỉnh định kỳ. Mức độ "thành thục" trong hoạch định tài chính vì thế còn hạn chế - đặt ra yêu cầu cấp thiết về truyền thông, giáo dục người dùng, đặc biệt về vai trò của bảo hiểm nhân thọ trong chiến lược tài chính dài hạn.

Sự khác biệt địa lý cũng được phản ánh rõ trong dữ liệu. Người sống ở các thành phố loại 1 có tỷ lệ lập kế hoạch tài chính cao hơn, thể hiện ý thức quản lý tài chính chủ động hơn. Riêng các thành phố phía Nam có xu hướng lập kế hoạch dài hạn hơn và bắt đầu sớm hơn, cho thấy tầm nhìn tài chính dài hơi và tư duy tích lũy bài bản.

Trong khi đó, các thành phố phía Bắc ghi nhận tỷ lệ chỉ lập kế hoạch ngắn hạn cao hơn - phản ánh cách tiếp cận thực dụng và chú trọng kiểm soát dòng tiền hằng ngày. Nông thôn miền Trung có tỷ lệ chưa xây dựng kế hoạch tài chính cao nhất. Nhóm trên 30 tuổi và nhóm có con nhỏ thể hiện mức độ chủ động tài chính cao hơn hẳn: bắt đầu lập kế hoạch sớm hơn và điều chỉnh thường xuyên hơn - phù hợp với giai đoạn họ gánh vác trách nhiệm tài chính lớn hơn với gia đình.

Dù còn nhiều rào cản, thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam đang cho thấy nền tảng phát triển có thực. Trong nhóm chưa sở hữu bảo hiểm nhân thọ, 80% cho biết có dự định mua trong 12 tháng tới. Con số này không chỉ phản ánh nhu cầu tiềm năng lớn, mà còn nói lên sự thay đổi trong cách người dân tiếp cận: họ không đứng ngoài thị trường, mà đang tìm hiểu, so sánh và cân nhắc kỹ lưỡng hơn trước khi đưa ra một quyết định có tính dài hạn.