Nhiều điểm nghẽn trong quá trình tiếp cận vốn tín dụng

Theo Báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) 2025 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), hơn 21% doanh nghiệp cho biết tiếp cận tài chính là trở ngại lớn nhất trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với mức bình quân toàn cầu (17,8%) và khu vực Đông Á - Thái Bình Dương (15,7%).

Đáng chú ý, có 8,2% doanh nghiệp cho biết không thể tiếp cận tín dụng hoặc không dám nộp hồ sơ vay do các điều kiện quá bất lợi. Bên cạnh đó, khoảng 18% doanh nghiệp chỉ được đáp ứng một phần nhu cầu vốn.

Theo VCCI, tài sản thế chấp hiện là "điểm nghẽn" lớn nhất trong quá trình tiếp cận tín dụng. Kết quả khảo sát cho thấy khoảng 75% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu không có tài sản bảo đảm.

Ngoài yêu cầu về tài sản bảo đảm, doanh nghiệp còn phải đối mặt với nhiều rào cản khác khi tiếp cận vốn. Khảo sát của VCCI cho thấy 56,3% doanh nghiệp cho biết phải chịu các điều kiện tín dụng và lãi suất khắt khe hơn so với doanh nghiệp lớn hoặc doanh nghiệp nhà nước. Có 46,1% doanh nghiệp phản ánh các điều khoản vay bị thay đổi theo hướng bất lợi, trong khi 44,5% vẫn phải chi khoản "bồi dưỡng" để được giải ngân.

Thủ tục vay vốn cũng được đánh giá còn nhiều bất cập. Khoảng 45% doanh nghiệp nhận định hồ sơ vay vốn vẫn còn rườm rà, phức tạp. Nhiều doanh nghiệp phản ánh phải tất toán khoản vay cũ theo cam kết mới được xem xét khoản vay mới, nhưng sau đó hồ sơ vẫn bị dừng hoặc bị cắt giảm hạn mức tín dụng.

Tại hội thảo "Quản trị dòng tiền và khơi thông nguồn vốn cho doanh nghiệp trong bối cảnh mới" diễn ra mới đây, ông Hồ Anh Tuân, Phó Giám đốc VCCI khu vực miền Trung - Tây Nguyên, cho biết tỷ lệ các khoản vay yêu cầu tài sản bảo đảm tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn nhiều so với mức bình quân của thế giới cũng như nhiều quốc gia trong khu vực như Malaysia và Thái Lan.

Theo ông Tuân, thực tế này cho thấy các tổ chức tín dụng vẫn chủ yếu dựa vào tài sản hữu hình để cấp tín dụng, trong khi mô hình cho vay dựa trên dòng tiền hoặc hiệu quả phương án sản xuất, kinh doanh vẫn chưa được áp dụng rộng rãi.

Thủ tục phức tạp cùng khoảng trống về thông tin đã tạo thành một vòng luẩn quẩn, khiến nhiều doanh nghiệp không thể tiếp cận vốn ngay từ bước đầu tiên.

Trước thực trạng này, nhiều doanh nghiệp kiến nghị các ngân hàng từng bước chuyển từ mô hình cho vay dựa vào tài sản thế chấp sang đánh giá hiệu quả hoạt động, dòng tiền và uy tín của doanh nghiệp.

Ông Dương Quốc Anh, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cho biết chủ trương chuyển sang đánh giá năng lực tài chính và tính khả thi của dự án đã được đặt ra từ nhiều năm trước. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn gặp nhiều khó khăn do thị trường biến động và rủi ro tín dụng gia tăng.

Theo ông, điều quan trọng là ngân hàng cần hiểu rõ năng lực tài chính, dòng tiền của doanh nghiệp, trong khi doanh nghiệp cũng phải nắm rõ các tiêu chí thẩm định của tổ chức tín dụng để nâng cao khả năng tiếp cận vốn.