Nhiều khó khăn trong việcc đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp

Sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân (Nghị quyết 68), đã có nhiều chuyển biến quan trọng cả về chính sách và thực tiễn. Với tinh thần lấy doanh nghiệp làm trung tâm, kiến tạo phát triển và khơi thông các nguồn lực để phát triển khu vực tư nhân, Nghị quyết 68 đã và đang tạo ra động lực mới cho nền kinh tế.

Các chuyên gia đều nhận định, thành tựu lớn nhất của Nghị quyết 68 là sự thay đổi mạnh mẽ về tư tưởng và định hướng chính sách với hàng loạt nghị quyết, văn bản pháp luật đã được ban hành nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho khu vực kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên, sau thời gian triển khai, còn nhiều khó khăn và vướng mắc cần được tháo gỡ.

Tại Tọa đàm “Dấu ấn 1 năm thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW” tổ chức ngày 13/5, TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, đề cập đến mục tiêu của Nghị quyết 68-NQ/TW đặt ra là đến năm 2030, Việt Nam có 2 triệu doanh nghiệp và đến năm 2045 có 3 triệu doanh nghiệp. Đồng thời, ông cho biết, hiện Việt Nam có khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động; như vậy, từ nay đến năm 2030 cần tăng thêm khoảng 1 triệu doanh nghiệp, bình quân mỗi năm tăng khoảng 200.000 doanh nghiệp.

Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường so với số doanh nghiệp rút lui đang giảm dần qua từng giai đoạn. Cụ thể, giai đoạn 2016-2020, cứ 2 doanh nghiệp mới thành lập hoặc quay lại thị trường thì có 1 doanh nghiệp rời thị trường. Giai đoạn 2021 đến nay giảm mạnh, hiện gần như chỉ còn khoảng "1 đổi 1".

Theo ông Cung, nếu xu hướng này tiếp diễn, mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 sẽ rất khó thực hiện. Dẫn ví dụ trong các lĩnh vực như hóa chất, thủy sản, chứng chỉ hành nghề kỹ sư, TS Nguyễn Đình Cung cho rằng cách tiếp cận quản lý hiện nay còn khác nhau, thiếu nhất quán do chưa có phương pháp phân loại khoa học.

Từ đó, ông đề xuất rà soát lại toàn bộ danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện; phân loại rõ lĩnh vực nào thực sự cần quản lý, lĩnh vực nào có thể chuyển sang hậu kiểm. Trên cơ sở đó, tiếp tục cắt giảm thêm ít nhất một phần ba số điều kiện kinh doanh hiện hành.

Đồng quan điểm, ông Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc Văn phòng Ban IV dẫn số liệu: 3 tháng đầu năm 2026, trung bình mỗi tháng có khoảng 32.000 doanh nghiệp đăng ký mới và quay trở lại hoạt động, nhưng đồng thời cũng có khoảng 30.400 doanh nghiệp rút khỏi thị trường. Như vậy, mỗi tháng nền kinh tế chỉ tăng ròng khoảng 1.600 doanh nghiệp. 

Nếu không có thay đổi mang tính tổng thể về cách tiếp cận và phương thức xây dựng môi trường kinh doanh thì số lượng doanh nghiệp không những khó tăng mạnh mà còn có nguy cơ suy giảm. Từ đó rất khó đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.

Với thực tiễn Việt Nam, ông Bình gợi ý đẩy mạnh mô hình “doanh nghiệp một chủ”, hay còn gọi là doanh nghiệp một người.

Ông dẫn chứng, tại Singapore, khoảng 50% doanh nghiệp đăng ký mới hàng năm là doanh nghiệp một chủ. Tại Pháp, tỷ lệ này lên tới 70%. Còn ở nhiều nước phát triển khác, tỷ lệ này cũng dao động 50% - 70%. Trong khi đó, tại Việt Nam, theo số liệu của Bộ Tài chính, trong hơn 100.000 - 200.000 doanh nghiệp đăng ký mới mỗi năm tại Việt Nam, chỉ có khoảng 2.000 - 4.000 doanh nghiệp theo mô hình một chủ.

Theo chuyên gia, doanh nghiệp một chủ là mô hình rất cần thiết bởi đây là mô hình kinh doanh đơn giản, chi phí thấp, phù hợp để cá nhân khởi nghiệp, thử nghiệm ý tưởng kinh doanh và mưu sinh. Khi thành công, các chủ thể này có thể phát triển lên mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần.

Việt Nam hiện vẫn chưa có một nền tảng pháp lý phù hợp để hỗ trợ hiệu quả cho mô hình này, và đây là điều cần nghiên cứu.

TS Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính quốc gia, cũng đề xuất để nuôi dưỡng doanh nghiệp mạnh, điều quan trọng là phát triển hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, gồm tín dụng dài hạn, chính sách công nghiệp, đào tạo nhân lực và môi trường pháp lý ổn định.