Nông nghiệp Thanh Hóa mở khóa giá trị xanh

Thí điểm 100ha: Bước khởi động chiến lược cho hành trình xanh

Vụ mùa năm 2024 trở thành dấu mốc quan trọng khi Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung bộ và Công ty TNHH Green Carbon triển khai thí điểm Dự án "Tạo tín chỉ carbon trong sản xuất lúa" trên diện tích gần 100ha tại xã Yên Phong (huyện Yên Định cũ). Dù quy mô chưa lớn, nhưng đây là bước đi mang tính mở đường, đặt nền móng cho quá trình chuyển đổi sang sản xuất lúa carbon thấp tại Thanh Hóa.

Mô hình áp dụng kỹ thuật tưới khô - ướt xen kẽ (AWD), rút nước giữa vụ phù hợp với từng vùng sinh thái nông nghiệp, đồng thời vận hành hệ thống đo đạc - báo cáo - thẩm định (MRV) làm cơ sở xác lập tín chỉ carbon. Đây là khâu then chốt, bởi tín chỉ carbon chỉ thực sự có giá trị khi lượng giảm phát thải được đo lường chính xác và thẩm định theo chuẩn mực quốc tế.

Kết quả phân tích cho thấy, diện tích tham gia mô hình giảm phát thải 4,84 tấn CO₂ quy đổi/ha, tương đương 4,84 tín chỉ carbon/ha so với phương thức canh tác thông thường. Quan trọng hơn, hiệu quả môi trường không đánh đổi bằng hiệu quả kinh tế: chi phí sản xuất giảm 5-10%, lượng nước tưới giảm 10%, năng suất đạt tương đương, thậm chí cao hơn 10% so với sản xuất đại trà.

Điểm nhấn của mô hình không chỉ nằm ở con số 4,84 tín chỉ carbon/ha, mà ở thông điệp rõ ràng: giảm phát thải hoàn toàn có thể song hành với tăng hiệu quả sản xuất. Chính sự khẳng định này đã tháo gỡ rào cản tâm lý lớn nhất của người nông dân khi tiếp cận phương thức canh tác mới, mở ra dư địa mở rộng quy mô trong các vụ tiếp theo.

Từ mở rộng quy mô đến định hình chiến lược carbon thấp

Sau thành công bước đầu, Thanh Hóa chuyển nhanh sang giai đoạn mở rộng có định hướng. Năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường ký kết với Công ty Faeger (Nhật Bản) triển khai dự án trên 200ha, hướng tới 50.000ha vào năm 2030. Đồng thời, Công ty Green Carbon mở rộng diện tích lên hơn 5.600ha trong hai vụ tại các xã trọng điểm như Yên Định, Yên Trường, Yên Phú, Định Hòa.

Đến nay, toàn tỉnh có 5.887,4ha lúa giảm phát thải, với mức giảm ổn định 4,5-5 tấn CO₂/ha. Hơn 500ha mía của Công ty TNHH Mía đường Lam Sơn đã đăng ký tín chỉ carbon theo phương pháp "Cải thiện quản lý đất nông nghiệp" của Verra.

Ở lĩnh vực lâm nghiệp, giai đoạn 2023-2025, 35.000ha rừng tự nhiên của 32 tổ chức, 36 UBND cấp xã và 25.031 chủ rừng là hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng đã được chi trả trên 198 tỷ đồng từ Quỹ bảo vệ và phát triển rừng Việt Nam nhờ đáp ứng yêu cầu giảm phát thải.

Điểm chung của các diện tích này là đáp ứng chuẩn MRV - nền tảng kỹ thuật bắt buộc để tham gia thị trường. Đây là bước chuẩn bị quan trọng trong bối cảnh Việt Nam dự kiến vận hành sàn giao dịch carbon vào năm 2028.

Mở rộng diện tích đi cùng nâng cao chất lượng quản lý. Mô hình "Ứng dụng AI trong sản xuất nông nghiệp bền vững" tại xã Hoằng Thành (nay là Hoằng Lộc) 0,93ha và xã Hà Long 1,07ha cho thấy hướng đi dài hạn: sử dụng cảm biến, viễn thám và dữ liệu thời gian thực để giám sát dinh dưỡng đất, mực nước, quá trình hấp thụ carbon.

Chuẩn hóa thông số điều tiết nước và quản trị đồng ruộng bằng công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn giảm rủi ro trong xác minh tín chỉ - yếu tố quyết định tính minh bạch và độ tin cậy trên thị trường.

Với mức giá tín chỉ carbon dao động từ 5-20 USD, thậm chí gần 100 USD, tiềm năng kinh tế là rõ ràng. Tuy nhiên, quy mô 5.887,4ha vẫn còn nhỏ so với tổng diện tích lúa toàn tỉnh; hệ thống MRV đòi hỏi đầu tư lớn; nhận thức của nông dân về thị trường carbon đang trong quá trình hoàn thiện; và sàn giao dịch trong nước chưa vận hành khiến đầu ra tín chỉ phụ thuộc vào hợp tác quốc tế.

Do đó, mở rộng diện tích phải gắn với chuẩn hóa quy trình, củng cố năng lực HTX và doanh nghiệp, tránh phát triển theo phong trào.

Vụ xuân 2026, diện tích lúa giảm phát thải dự kiến vượt 10.000ha. Xa hơn, mục tiêu 100.000ha lúa carbon thấp và 15.000ha mía giảm phát thải theo Đề án giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn 2050 cho thấy định hướng dài hạn đã được xác lập rõ ràng.

Cốt lõi của chiến lược không nằm ở việc "bán carbon", mà ở tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị nông nghiệp: ưu tiên hữu cơ, công nghệ cao, sử dụng phân bón hữu cơ và quản trị tài nguyên hiệu quả. Đó là bước chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị.

Nếu duy trì được đà mở rộng quy mô, chuẩn hóa kỹ thuật và chủ động trước khi thị trường carbon trong nước vận hành năm 2028, Thanh Hóa có cơ sở trở thành một trong những địa phương tiên phong về nông nghiệp carbon thấp.

Từ những thửa ruộng hôm nay, một trục giá trị mới đang hình thành. Và mỗi tín chỉ carbon được tạo ra không chỉ là đơn vị quy đổi CO₂, mà là thước đo cho năng lực chuyển mình của nông nghiệp Thanh Hóa trong kỷ nguyên phát triển xanh và cạnh tranh bền vững.