Nông sản Thanh Hóa sôi động mùa tiêu thụ cuối năm: Từ OCOP đến chuỗi giá trị bền vững

Hiện Thanh Hóa có 661 sản phẩm OCOP, trong đó 2 sản phẩm đạt 5 sao, 59 sản phẩm đạt 4 sao, còn lại là OCOP 3 sao. Quy mô này phản ánh một hệ sinh thái OCOP tương đối hoàn chỉnh, trải rộng trên nhiều nhóm ngành, từ thực phẩm, đồ uống đến thảo dược, sản phẩm chế biến. Trên nền tảng đó, tỉnh xác định rõ: tiêu thụ nông sản cuối năm không thể tiếp tục dựa vào tư duy mùa vụ, mà phải gắn với tổ chức thị trường, chuẩn hóa sản phẩm và mở rộng chuỗi giá trị.

Thực tiễn tại các địa phương cho thấy, cuối năm là thời điểm các làng nghề truyền thống bước vào "mùa chạy nước rút". Tại Thanh Hóa, những làng nghề miến dong như Ngọc Liên (Ngọc Lặc), Cẩm Thạch (Cẩm Thủy) trở nên nhộn nhịp từ rất sớm. Ngay từ tháng 10 âm lịch, các hộ sản xuất đã chủ động chuẩn bị nguyên liệu, tăng công suất để đáp ứng nhu cầu thị trường dịp Tết Nguyên đán. Sản lượng tăng cao so với ngày thường, nhiều cơ sở thuê thêm lao động thời vụ, đầu tư máy móc, song vẫn duy trì các công đoạn thủ công cốt lõi nhằm bảo đảm chất lượng và hương vị đặc trưng.

Chia sẻ của bà Trịnh Thị Nhung, người gắn bó nhiều năm với nghề miến dong ở xã Ngọc Liên: "Chúng tôi chỉ mong một năm có hai cái Tết để làm miến dong, vừa phục vụ người dân, vừa tạo thêm thu nhập và việc làm cho lao động địa phương" đã khắc họa sinh động nhịp lao động hối hả mỗi độ giáp Tết. Với các hộ sản xuất, Tết không chỉ là thời khắc sum vầy mà còn là mùa cao điểm, khi khối lượng công việc tăng gấp nhiều lần. Trung bình, 1 tấn củ dong chỉ cho khoảng 1 tạ miến, buộc các gia đình phải chuẩn bị lượng nguyên liệu rất lớn. Những ngày cận Tết, nhiều hộ phải làm việc xuyên ngày đêm, đồng thời thuê thêm lao động để kịp tiến độ đơn hàng.

Đáng chú ý, các sản phẩm làng nghề ngày càng được định vị là đặc sản mang giá trị văn hóa bản địa, thay vì chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng thường nhật. Chính yếu tố "đặc sản vùng miền" đã giúp miến dong và nhiều nông sản truyền thống mở rộng sức hút ra ngoài phạm vi địa phương, tiếp cận thị trường các tỉnh lân cận và phân khúc quà biếu cuối năm - phân khúc có yêu cầu cao về chất lượng, hình thức và câu chuyện sản phẩm.

Ở tầm rộng hơn, sản phẩm OCOP đang trở thành trụ cột trong bức tranh tiêu thụ nông sản cuối năm của tỉnh. Tuy nhiên, điểm chuyển biến quan trọng không chỉ nằm ở sản lượng tiêu thụ tăng, mà ở cách tiếp cận thị trường của các chủ thể OCOP. Thay vì quảng bá đơn lẻ, nhiều cơ sở đã chủ động liên kết, xây dựng các bộ sản phẩm quà tặng mang dấu ấn địa phương, đi kèm tem truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Cách làm này vừa đáp ứng xu hướng tiêu dùng hiện đại - đề cao tính minh bạch và câu chuyện sản phẩm - vừa giúp gia tăng giá trị và hình thành các mối liên kết sản xuất bền chặt hơn.

Song song với đó, bao bì và hình thức sản phẩm OCOP được đầu tư theo hướng chuyên nghiệp, hài hòa giữa bản sắc địa phương và thị hiếu thị trường. Nhiều chủ thể linh hoạt ứng dụng các phương thức bán hàng mới, trực tiếp giới thiệu quy trình sản xuất, vùng nguyên liệu đến người tiêu dùng, qua đó nâng cao niềm tin và giá trị cảm nhận của sản phẩm.

Theo các chuyên gia kinh tế, dịp cuối năm, xu hướng mua sắm kết hợp giải trí đang định hình lại phương thức tiêu thụ. Hoạt động livestream bán hàng không còn bó hẹp trong studio mà được triển khai trực tiếp tại vùng nguyên liệu, làng nghề truyền thống. Cách làm này cho phép người tiêu dùng vừa theo dõi quy trình sản xuất, vừa đặt hàng trên các nền tảng như TikTok, Facebook, Shopee, qua đó rút ngắn chuỗi trung gian. Thực tiễn tại HTX Vườn rừng Bản Thổ (xã Hóa Quỳ) cho thấy hiệu quả rõ nét; nhiều phiên livestream giúp sản phẩm "cháy hàng" chỉ sau vài giờ phát sóng nhờ tính minh bạch và tương tác trực tiếp với khách hàng.

Quan trọng hơn, tiêu thụ nông sản cuối năm ở Thanh Hóa đang dần được đặt trong tổng thể các chuỗi giá trị được tổ chức bài bản. Từ trồng trọt, chăn nuôi đến lâm nghiệp, thủy sản, hàng nghìn chuỗi giá trị đã được hình thành, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây là điều kiện then chốt để nông sản không chỉ đứng vững ở thị trường nội địa mà còn từng bước đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Thực tế cho thấy, việc đưa các sản phẩm như gạo ST25, Đài Thơm 8 thâm nhập thị trường châu Âu không phải thành công đơn lẻ, mà là kết quả của cách làm theo chuỗi, từ kiểm soát vùng nguyên liệu đến tổ chức tiêu thụ. Song song với đó, các hoạt động kết nối cung – cầu, hội chợ nông sản, xúc tiến thương mại tiếp tục đóng vai trò "bệ đỡ", mở rộng không gian thị trường cho sản phẩm OCOP và nông sản chế biến sâu.

Hiện nay, 100% sản phẩm OCOP của tỉnh đã được dán tem QR-code, bảo đảm minh bạch thông tin về nguồn gốc, quy trình và chất lượng; khoảng 70% sản phẩm hoạt động trên sàn thương mại điện tử đã xây dựng fanpage, tài khoản Zalo hoặc kênh TikTok để quảng bá. Chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng, giúp phá vỡ rào cản địa lý, tiếp cận nhóm khách hàng trẻ và tạo dư địa phát triển dài hạn cho thị trường.

Có thể thấy, mùa tiêu thụ cuối năm không còn là câu chuyện riêng của sản lượng hay doanh thu ngắn hạn. Từ làng nghề truyền thống đến sản phẩm OCOP tiêu chuẩn hóa, từ tổ chức chuỗi giá trị đến ứng dụng công nghệ số, nông sản Thanh Hóa đang được đặt trong một cấu trúc thị trường ngày càng rõ ràng và chuyên nghiệp. Chính cách tiếp cận này đang mở ra hướng phát triển bền vững, giúp nông sản địa phương không chỉ khẳng định vị thế trên thị trường trong nước mà còn từng bước vươn ra thị trường khu vực và quốc tế.