Phát huy nguồn lực văn hóa trong quá trình kiến tạo động lực tăng trưởng của quốc gia

Tham dự hội thảo có PGS. TS. Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương; GS. TS. Nguyễn Văn Kim, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; cùng các nhà khoa học, chuyên gia, các đại biểu, khách mời.

Về phía Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tham dự hội thảo, có PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng nhà trường; TS. Nguyễn Ngọc Minh, GS.TS Lâm Thị Mỹ Dung, PGS.TS Nguyễn Trường Giang, TS Nguyễn Văn Anh, TS. Lê Thị Dương,… cùng các giảng viên, sinh viên nhà trường.

Tại hội thảo, đại diện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn chia sẻ: Trong kỷ nguyên phát triển mới, văn hóa được khẳng định là nguồn lực nội sinh cốt lõi và động lực then chốt cho sự tăng trưởng quốc gia. Định hướng từ Nghị quyết 80-NQ/TW đã tạo ra khung chiến lược quan trọng, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải bám sát thực tiễn sinh động, đưa các chủ trương của nghị quyết vào đời sống thông qua những cơ chế, chính sách và giải pháp vận hành cụ thể.

Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng hiện nay đang làm nảy sinh hai vấn đề trọng tâm cần được luận giải triệt để bằng các nghiên cứu khoa học hệ thống: Thứ nhất, nhu cầu cấp bách về phát triển Công nghiệp văn hóa: Không chỉ dừng lại ở các khái niệm vĩ mô, thực tiễn đòi hỏi phải xây dựng đồng bộ các cơ sở lý luận, hệ thống thể chế, chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và các mô hình phát triển thị trường văn hóa nhằm tối ưu hóa giá trị kinh tế từ các tài sản văn hóa.

Thứ hai, yêu cầu về chuyển đổi số văn hóa và phát triển dữ liệu văn hóa quốc gia: Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, tài nguyên dữ liệu văn hóa đóng vai trò định hình sức mạnh mềm. Các vấn đề về cơ sở lý luận của chuyển đổi số, thiết kế các mô hình quản trị dữ liệu văn hóa hiệu quả, cũng như những hàm ý chính sách để bảo mật và khai thác kho dữ liệu này cần được phân tích và đánh giá bằng các số liệu thực chứng, tránh cách tiếp cận ước lệ.

Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đề xuất tổ chức Hội thảo khoa học "Văn hóa trong kỷ nguyên phát triển mới: Cơ sở lý luận và thực tiễn phát huy nguồn lực nội sinh, kiến tạo động lực tăng trưởng quốc gia".

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS. TS. Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cho biết: Trong bối cảnh đất nước đang hướng đến những mục tiêu phát triển mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng trưởng kinh tế nhanh hơn, nâng cao năng suất lao động hay đẩy mạnh đổi mới sáng tạo. Điều quan trọng hơn là phải tạo dựng được những nền tảng giá trị, năng lực sáng tạo và sức mạnh tinh thần đủ vững chắc để bảo đảm cho sự phát triển lâu dài của quốc gia.

Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đã khẳng định vai trò của văn hóa và con người như nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn và trụ cột của sự phát triển nhanh, bền vững đất nước. Văn hóa không đứng bên ngoài quá trình phát triển, cũng không chỉ là kết quả mà sự phát triển kinh tế mang lại. Văn hóa cần hiện diện trong chính quá trình phát triển, góp phần định hướng các quyết sách, khơi dậy sức sáng tạo của con người và tạo nên những giá trị bền vững.

PGS. TS. Đặng Thị Thu Hương khẳng định, văn hóa chỉ thực sự có thể trở thành động lực tăng trưởng khi vừa tạo ra giá trị kinh tế, vừa làm giàu đời sống tinh thần, nâng cao chất lượng con người và củng cố sức mạnh quốc gia.

Để những định hướng ấy đi vào cuộc sống, vấn đề hoàn thiện thể chế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những điều chỉnh về pháp luật hướng tới không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước mà còn phải khơi thông các nguồn lực, thúc đẩy sáng tạo, tạo môi trường lành mạnh để các chủ thể văn hóa và doanh nghiệp cùng phát triển.

Tại hội thảo, PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương đã có tham luận đáng chú ý, với chủ đề: Chuyển đổi số văn hóa và phát triển dữ liệu văn hóa quốc gia - Đề xuất và Khuyến nghị". Tham luận đặc biệt nhấn mạnh tới vấn đề chuyển đổi số văn hóa trước hết là chuyển đổi tư duy phát triển, không đơn thuần là chuyển đổi công nghệ. Dữ liệu văn hóa phải được nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược và một bộ phận của hạ tầng phát triển quốc gia.

Mở dữ liệu để khơi thông sáng tạo, nhưng phải bảo vệ bản quyền, quyền của cộng đồng và chủ quyền văn hóa số; phải biến dữ liệu văn hóa thành động lực sáng tạo, thành sản phẩm và cơ hội phát triển mới; đột phá quyết định nằm ở tổ chức thực hiện, ở con người và ở cách đánh giá kết quả.

PGS.TS. Bùi Hoài Sơn đề xuất một số việc cần làm ngay, trước hết là sớm hoàn thiện kiến trúc và bộ tiêu chuẩn dữ liệu văn hóa quốc gia, có cơ chế định danh thống nhất, phân cấp trách nhiệm quản trị và tiêu chí rõ ràng thế nào là số hóa đạt chất lượng.

Hai là, coi đào tạo nhân lực quản trị dữ liệu văn hóa là nhiệm vụ cấp thiết. Người làm công nghệ cần hiểu ngữ cảnh văn hóa và quyền cộng đồng; người làm văn hóa phải có năng lực sử dụng, kiểm tra và quản trị dữ liệu.

Ba là, đổi mới phương thức đầu tư. Kinh phí không chỉ dành cho máy móc và phần mềm, mà phải tính đủ cho việc thu thập, kiểm chứng, chuẩn hóa, bảo quản dài hạn, bảo đảm an toàn, cập nhật và tạo điều kiện tái sử dụng dữ liệu. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích hợp tác công - tư, sự tham gia của nhà trường, bảo tàng, viện nghiên cứu, doanh nghiệp sáng tạo và cộng đồng.

Bốn là, thực hiện theo lộ trình và đo lường bằng kết quả cuối cùng. Trong giai đoạn trước mắt, cần chú trọng chuẩn dữ liệu và chất lượng số hóa di sản; tiếp đó là liên thông, chia sẻ và khai thác; xa hơn là hình thành những ứng dụng có sức sống thật sự trong giáo dục, du lịch, công nghiệp văn hóa và trí tuệ nhân tạo.

PGS.TS. Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, khi mỗi di sản có một địa chỉ đáng tin cậy trong không gian số, mỗi chủ thể văn hóa được tôn trọng, mỗi dữ liệu có khả năng kết nối và mỗi thế hệ có thêm cơ hội tiếp cận, sáng tạo, thì chuyển đổi số thực sự trở thành một động lực phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Đó cũng chính là cách để chúng ta đi từ một quốc gia giàu di sản đến một quốc gia mạnh nhờ văn hóa trong kỷ nguyên mới.

Tại hội thảo, các đại biểu đã trình bày các tham luận: "Ứng dụng chuyển đổi số văn hóa và phát triển dữ liệu văn hóa quốc gia: Thực tiễn và những vấn đề đặt ra"; "Số hóa di sản khảo cổ học: Quyền sở hữu, quyền tiếp cận và giới hạn sử dụng "vật thiêng", "không gian thiêng" trong đời sống đương đại"; "Từ số hóa di sản đến công nghiệp văn hóa: Một số kinh nghiệm Trung Quốc và hàm ý chính sách cho Việt Nam",... Các tham luận đã tập trung phân tích, làm rõ cơ sở lý luận và cụ thể hóa vai trò của Văn hóa trong kỷ nguyên mới; xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn để phát huy nguồn lực văn hóa trong quá trình kiến tạo động lực tăng trưởng của quốc gia.

Hội thảo khoa học "Văn hóa trong kỷ nguyên phát triển mới: Phát huy nguồn lực nội sinh, kiến tạo động lực tăng trưởng quốc gia" đã diễn ra thành công tốt đẹp. Hội thảo đã tạo ra một diễn đàn chuyên sâu để các nhà khoa học, nhà quản lý đánh giá hiện trạng phát triển công nghiệp văn hóa (từ thể chế, nhân lực đến thị trường), đồng thời đề xuất các mô hình quản trị dữ liệu trong chuyển đổi số văn hóa quốc gia; xây dựng hệ thống luận cứ khoa học sắc bén, cung cấp các hàm ý chính sách chi tiết, khả thi nhằm chuyển hóa sức mạnh văn hóa thành động lực tăng trưởng, đóng góp vào sự phát triển bền vững.