Quyết liệt gỡ “thẻ vàng” IUU cho thuỷ sản Việt Nam

Cụ thể, đã cơ bản hoàn thiện khung pháp lý, thiết lập hệ thống quản lý, giám sát tàu cá và truy xuất nguồn gốc phù hợp với quy định quốc tế và điều kiện thực tiễn nghề cá Việt Nam. Đến nay, cơ bản hoàn thiện cơ sở dữ liệu phục vụ cho công tác quản lý nghề cá, chống khai thác IUU gồm: Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNfishbase), hệ thống giám sát tàu cá, hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử, cơ sở dữ liệu xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản… được kết nối, chia sẻ thống nhất, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương và kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư VNeID.

Đặc biệt, qua đợt thanh tra lần thứ 5 (tháng 3/2026), EC ghi nhận những tiến bộ trong xử lý vi phạm IUU, nhất là đối với hành vi khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài. Ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân đã được cải thiện đáng kể.

Tuy nhiên, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhiều tồn tại vẫn chưa được khắc phục triệt để là nguyên nhân chính khiến Việt Nam chưa thể gỡ "thẻ vàng". Một số địa phương vẫn chưa thực hiện nghiêm việc đánh dấu tàu cá, ghi biển số đăng ký và kiểm soát tàu xuất nhập bến. Công tác giám sát sản lượng thủy sản qua cảng còn lỏng lẻo.

Đáng nói, việc kiểm soát và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản nhập khẩu bằng tàu container chưa chặt chẽ, chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp. Tiến độ xử lý vi phạm còn chậm, thiếu sự phối hợp, dữ liệu chưa được cập nhật đầy đủ theo yêu cầu của EC.

Nguyên nhân chủ yếu là do năng lực thực thi pháp luật tại một số địa phương còn hạn chế, việc chỉ đạo chưa quyết liệt, nguồn lực còn thiếu. Hạ tầng cảng cá, công nghệ giám sát và nhân lực quản lý chưa đáp ứng yêu cầu. Việc thiếu sinh kế thay thế cho ngư dân cũng khiến tình trạng vi phạm chưa được xử lý triệt để.

Hướng tới mục tiêu gỡ "thẻ vàng" IUU trong thời gian sớm nhất, TP Hồ Chí Minh đang hoàn thiện các chính sách hỗ trợ phát triển thủy sản bền vững (chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá không còn nhu cầu hoạt động, hỗ trợ lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) và triển khai nhật ký khai thác điện tử) bảo đảm hoàn thành trong Quý II/2026.

Bên cạnh đó, thành phố sẽ xem xét phục hồi đăng ký đối với các tàu đủ điều kiện, siết chặt quản lý, kiên quyết không cho các tàu không đủ điều kiện tham gia khai thác. Song song đó, thành phố tăng cường phối hợp liên tỉnh như Lâm Đồng, Đà Nẵng, Quảng Trị, Ninh Bình kiểm soát chặt chẽ hoạt động tàu cá và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhất là vi phạm liên quan đến thiết bị giám sát hành trình.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh, toàn thành phố có 4.445 tàu cá, trong đó, 100% đã được cấp số đăng ký và cập nhật vào hệ thống dữ liệu quốc gia Vnfishbase; còn 398 tàu chưa đủ điều kiện hoạt động khai thác.

Tại tỉnh Quảng Ninh, nếu như giai đoạn trước, tỉnh tập trung "chuẩn hóa, siết chặt quản lý", năm 2026 được địa phương xác định là năm "hành động quyết liệt, không để phát sinh vi phạm". Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Văn Công cho biết, việc triển khai nhật ký khai thác điện tử eCDT tiếp tục được tỉnh mở rộng với 2.489 tàu cá tham gia (đạt trên 60%), kiểm soát hơn 7.200 lượt tàu ra, vào cảng. Đây là bước tiến quan trọng trong minh bạch hóa chuỗi khai thác, tiêu thụ, nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc thủy sản, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.

Mới đây (ngày 25/4), Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện về việc khắc phục triệt để các tồn tại, hạn chế trong chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Nội dung nêu rõ: Người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm toàn diện trước Thủ tướng Chính phủ nếu tiếp tục để xảy ra các tồn tại, hạn chế trong chống khai thác IUU, ảnh hưởng đến nỗ lực gỡ cảnh báo "thẻ vàng".

Chính phủ cũng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý, trong đó hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành Nghị định thay thế Nghị định số 38/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản. Rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật quản lý ngành thủy sản và đề xuất điều chỉnh, bổ sung đảm bảo chống khai thác IUU hiệu quả, phát triển ngành thủy sản bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế.