Sàn giao dịch carbon mới chỉ có một phiên giao dịch sau 1 tháng vận hành

Ngày 29/6, sàn giao dịch carbon Việt Nam chính thức khai trương với 1.210 hạn ngạch phát thải được chuyển nhượng, mức giá dao động 130.000-136.000 đồng/tấn CO₂e, tương ứng tổng giá trị khoảng 161,7 triệu đồng. Tuy nhiên, kể từ sau phiên giao dịch đầu tiên, thị trường chưa phát sinh thêm giao dịch nào.

Theo các chuyên gia và cơ quan quản lý, nguyên nhân trước hết là do thị trường đang trong giai đoạn thí điểm.

Hiện mới có khoảng 110 cơ sở phát thải lớn thuộc các lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính để tham gia thị trường. Số lượng thành viên còn hạn chế khiến nguồn cung và nhu cầu giao dịch chưa lớn.

Hiện sản phẩm duy nhất được phép giao dịch là hạn ngạch phát thải giai đoạn tuân thủ 2025-2026, mã VN2025, đại diện cho hơn 511 triệu tấn CO₂e và có thời hạn giao dịch đến ngày 24/12/2027.

Trong khi đó, nguồn cung tín chỉ carbon vẫn chưa sẵn sàng. Đối với tín chỉ quốc tế từ các dự án chuyển tiếp theo Cơ chế phát triển sạch (CDM), doanh nghiệp dự kiến cần thêm khoảng 6-8 tháng để hoàn tất các thủ tục trước khi đủ điều kiện đưa lên sàn. Với tín chỉ carbon trong nước, việc giao dịch cũng chưa thể triển khai do khung phương pháp luận cho các loại dự án vẫn chưa được ban hành.

Ở phía cầu, thị trường cũng chưa hình thành nhu cầu giao dịch rõ nét. Trong giai đoạn thí điểm, mới có 92 doanh nghiệp, đại diện cho 110 cơ sở phát thải lớn tham gia, bao gồm nhiều tên tuổi như Hòa Phát, Formosa, EVN, Điện lực Dầu khí và VICEM. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn đang trong quá trình xác định lượng phát thải thực tế cũng như đánh giá mình đang thiếu hay dư hạn ngạch phát thải để đưa ra quyết định mua hoặc bán.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp vẫn đang rà soát lượng phát thải thực tế, cân đối nhu cầu sử dụng hạn ngạch và xây dựng chiến lược giảm phát thải trước khi quyết định mua hoặc bán. Trong bối cảnh đây là loại tài sản mới, phần lớn doanh nghiệp lựa chọn theo dõi diễn biến thị trường thay vì giao dịch ngay.

Một yếu tố khác là cơ chế giao dịch carbon hiện được thực hiện theo phương thức thỏa thuận. Các bên phải tự đàm phán về giá, khối lượng và các điều kiện giao dịch trước khi hoàn tất, thay vì khớp lệnh liên tục như trên thị trường chứng khoán. Vì vậy, tần suất giao dịch được dự báo sẽ không nhiều trong giai đoạn đầu.

Theo lộ trình phát triển thị trường carbon của Chính phủ, giai đoạn 2026-2028 là thời gian vận hành thí điểm nhằm hoàn thiện cơ chế, đánh giá hiệu quả hoạt động, từng bước mở rộng đối tượng tham gia và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật. Sau khi tổng kết, thị trường carbon trong nước dự kiến sẽ vận hành chính thức từ năm 2029.

Các chuyên gia cho rằng, việc chưa phát sinh thêm giao dịch sau phiên đầu tiên không phải là dấu hiệu cho thấy thị trường hoạt động kém hiệu quả, mà phản ánh đúng đặc điểm của 1 thị trường mới hình thành.

Khi phạm vi doanh nghiệp tham gia được mở rộng, nguồn cung tín chỉ và hạn ngạch phát thải tăng lên, cùng với nhu cầu thực hiện các cam kết giảm phát thải, thị trường được kỳ vọng sẽ sôi động hơn trong thời gian tới.