Sản lượng sầu riêng tăng mạnh, áp lực dư cung dần hiện hữu

Năm 2021, xuất khẩu sầu riêng mới đạt khoảng 180 triệu USD, tăng lên 421 triệu USD năm 2022. Đến năm 2023, kim ngạch đã đạt 2,24 tỷ USD. Xu hướng tăng tiếp tục được duy trì với 3,3 tỷ USD năm 2024 và 3,86 tỷ USD năm 2025. Riêng năm 2025, sầu riêng chiếm khoảng 45% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sầu riêng đạt gần 951 triệu USD, tăng 31% so với cùng kỳ năm trước. Trung Quốc tiếp tục là thị trường chủ lực với kim ngạch 871,8 triệu USD, tăng 36,9%. Sản phẩm sầu riêng cấp đông cũng ghi nhận mức tăng khoảng 45% trong 7 tháng đầu năm, cho thấy nhu cầu đối với mặt hàng này vẫn còn dư địa.

Sức hấp dẫn từ thị trường xuất khẩu nhanh chóng thúc đẩy mở rộng diện tích. Theo dữ liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2021, cả nước có khoảng 85.000 ha sầu riêng, sản lượng khoảng 674.000 tấn. Đến năm 2026, diện tích đã tăng lên khoảng 200.000 ha, sản lượng dự kiến đạt 2,08 triệu tấn.

Như vậy, chỉ trong khoảng 5 năm, diện tích sầu riêng đã tăng khoảng 2,4 lần, trong khi sản lượng tăng hơn 3 lần. Đáng chú ý, hiện mới có khoảng 129.500 ha bước vào giai đoạn cho thu hoạch. Với năng suất bình quân khoảng 16 tấn/ha, khi toàn bộ diện tích hiện có đi vào khai thác, sản lượng có thể vượt 3,2 triệu tấn mỗi năm.

Áp lực nguồn cung sẽ thể hiện rõ hơn trong những tháng cuối năm. Đến hết tháng 7, sản lượng sầu riêng cả nước đạt khoảng 768.000 tấn; 5 tháng còn lại dự kiến thu hoạch thêm khoảng 1,31 triệu tấn. Riêng khu vực Tây Nguyên có thể cung ứng khoảng 850.000 tấn, tập trung cao điểm từ tháng 8 đến tháng 10.

Những con số này cho thấy năng lực sản xuất sầu riêng của Việt Nam đang tăng rất nhanh. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng nguồn cung cũng đặt ra câu hỏi về khả năng hấp thụ của thị trường, nhất là khi phần lớn sản lượng vẫn phụ thuộc vào một thị trường xuất khẩu chủ lực.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá tại một số địa phương, diện tích sầu riêng vẫn được mở rộng mang tính tự phát, trong khi liên kết giữa sản xuất, thu mua, đóng gói, chế biến và tiêu thụ chưa thực sự chặt chẽ.

Điều đáng lo không chỉ nằm ở tổng sản lượng. Khi vùng nguyên liệu phát triển nhanh nhưng hệ thống quản trị chuỗi cung ứng không theo kịp, nguy cơ vi phạm các tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc hay an toàn thực phẩm cũng gia tăng. Đây đều là những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng xuất khẩu.

Một điểm đáng chú ý khác là mức độ phụ thuộc lớn vào Trung Quốc. Sầu riêng Việt Nam hiện đã xuất khẩu tới 21 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng Trung Quốc vẫn chiếm khoảng 90% khối lượng xuất khẩu. Trong khi đó, tại thị trường này, Việt Nam phải cạnh tranh trực tiếp với Thái Lan, Malaysia và ngày càng nhiều nguồn cung mới như Philippines hay Campuchia.

Áp lực nguồn cung cũng đã phần nào phản ánh vào giá thu mua trong nước. Trong tháng 7, giá sầu riêng Ri6 loại đẹp bình quân khoảng 44.476 đồng/kg, giảm 1.286 đồng/kg so với tháng trước. Giá Monthong ở mức khoảng 70.762 đồng/kg, giảm hơn 8.500 đồng/kg. Một số doanh nghiệp xuất khẩu cho biết giá thu mua một số loại sầu riêng đã giảm khoảng 10.000-15.000 đồng/kg so với trước.

Diễn biến này cho thấy bài toán của ngành sầu riêng đang dần thay đổi. Nếu trước đây trọng tâm là mở rộng vùng trồng để đáp ứng nhu cầu xuất khẩu, thì khi sản lượng tiến tới hàng triệu tấn mỗi năm, yêu cầu cấp thiết hơn là kiểm soát quy mô, nâng chất lượng và tổ chức lại chuỗi giá trị.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang yêu cầu các địa phương rà soát, quản lý chặt diện tích sầu riêng, không khuyến khích mở rộng ngoài những vùng có điều kiện phù hợp. Thay vì chạy theo diện tích, các địa phương được định hướng tập trung nâng năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất, đồng thời tăng cường liên kết giữa vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói, doanh nghiệp và thị trường.

Cùng với đó, việc đa dạng hóa thị trường và đẩy mạnh chế biến sâu được xem là giải pháp quan trọng để giảm áp lực tiêu thụ quả tươi. Ngành sầu riêng cũng cần xác lập lợi thế cạnh tranh dựa trên chất lượng, giống, thương hiệu, vùng nguyên liệu, mùa vụ và sản phẩm chế biến.

Với thị trường Trung Quốc, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tiếp tục làm việc với Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) để tháo gỡ các vướng mắc, thúc đẩy phê duyệt thêm mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và phòng kiểm nghiệm. Dự kiến đoàn cấp cao của Bộ sẽ làm việc với phía GACC từ ngày 20-22/8, trong đó có nội dung trao đổi về các biện pháp tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu sầu riêng.