Siết chặt kỷ cương khoáng sản tại Nghệ An: Quyết tâm chống thất thoát tài nguyên

Bóc tách những "nghịch lý" trên dòng sông Lam

Chiều ngày 24/9/2026, Tổ công tác số 1 do đồng chí Võ Trọng Hải - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An làm Tổ trưởng đã trực tiếp thực địa kiểm tra hoạt động khai thác tại các mỏ cát dọc khu vực hạ lưu sông Lam. Chuyến kiểm tra tập trung vào việc chấp hành các quy định pháp luật về sản lượng, công suất, thời hạn cấp phép và công tác quản lý nguồn khoáng sản tại địa phương.

Đoàn kiểm tra đã rà soát hiện trường tại hàng loạt mỏ vật liệu và bến thủy nội địa nằm trên địa bàn các xã Lam Thành, Hưng Nguyên Nam, Kim Liên, Thiên Nhẫn, Vạn An ( thuộc hai huyện Hưng Nguyên và Nam Đàn trước đây) . Danh sách các đơn vị thuộc diện kiểm tra bao gồm: Công ty TNHH Toàn Cầu, Hợp tác xã Vận tải Hưng Lam , Công ty TNHH Hồng Long Nam Đàn, Hợp tác xã Lam Sơn Đại Thành và Công ty TNHH Hòa Hùng Anh. Đoàn cũng kiểm tra thực địa mỏ khai thác tại bãi bồi sông Lam khu vực giáp ranh giữa xã Kim Liên và xã Vạn An (thuộc xã Hùng Tiến và xã Thượng Tân Lộc trước đây).

Theo báo cáo tổng hợp từ Sở Công Thương, bức tranh quản lý khoáng sản và bến thủy nội địa trên địa bàn bộc lộ nhiều điểm đáng chú ý. Tại địa bàn huyện Hưng Nguyên cũ có 02 mỏ cát (tại xã Lam Thành và xã Hưng Nguyên Nam) đang hoạt động và đã được cấp luồng. Về hạ tầng giao thông đường thủy, khu vực này có 08 bến bãi (xã Hưng Nguyên Nam 04 bến, xã Hưng Nguyên 02 bến, xã Lam Thành 02 bến). 

Trong khi đó, tại địa bàn huyện Nam Đàn cũ có 06 mỏ cát (03 mỏ tại xã Thiên Nhẫn, 01 mỏ tại xã Vạn An, 02 mỏ tại xã Kim Liên); trong đó 04 mỏ đang hoạt động đã được cấp luồng, 02 mỏ phải dừng khai thác do chưa được cấp luồng. Hệ thống bến thủy nội địa tại Nam Đàn cũ lên tới 18 bến (xã Kim Liên 05 bến, xã Vạn An 09 bến, xã Thiên Nhẫn 04 bến).

Ghi nhận thực tế cho thấy, cơ bản các doanh nghiệp và hợp tác xã đã chủ động lắp đặt trạm cân, hệ thống camera giám sát và duy trì kết nối truyền dữ liệu 24/7 về cơ quan quản lý Nhà nước nhằm phục vụ công tác theo dõi sản lượng. Tuy nhiên, qua đối chiếu hồ sơ và kiểm tra thực địa, đoàn công tác đã chỉ ra những tồn tại mang tính "nghịch lý".

Đó là tình trạng một số mỏ được cấp thời hạn giấy phép kéo dài tới 30 năm, nhưng công suất khai thác thực tế lại duy trì ở mức rất thấp, dẫn đến lãng phí dư địa tài nguyên và không giải quyết hiệu quả nhu cầu vật liệu trên thị trường. Bên cạnh đó, việc tuân thủ pháp luật của một số đơn vị trong giai đoạn trước còn nhiều lỗ hổng. 

Theo dữ liệu từ Đoàn kiểm tra liên ngành (thành lập theo Quyết định số 1098/QĐ-UBND ngày 18/4/2025 của Chủ tịch UBND tỉnh), hàng loạt hành vi vi phạm từng bị phát hiện như: phương tiện tàu thuyền không được đăng kiểm hoặc đã hết hạn đăng kiểm; vi phạm sổ sách, chứng từ kế toán; không bàn giao mốc mỏ hoặc làm mất mốc giới; và tình trạng khai thác vượt công suất cho phép.

Đặc biệt, tại mỏ cát của Công ty TNHH Toàn Cầu ở xã Lam Thành, đoàn kiểm tra xác định doanh nghiệp này chưa xây dựng bến bãi tập kết khoáng sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An theo quy định.

Mệnh lệnh thực địa: Ưu tiên nguồn lực cho tỉnh, mạnh tay xử lý vi phạm

Đứng trước những bất cập trên, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải đã đưa ra những chỉ đạo mang tính "mệnh lệnh" ngay tại hiện trường. Đồng chí nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt: Khoáng sản là tài nguyên vô giá của địa phương, việc cấp phép và tổ chức khai thác phải gắn chặt với nhu cầu thực tế, phục vụ trực tiếp cho mục tiêu đầu tư phát triển và các công trình hạ tầng trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

Chủ tịch UBND tỉnh kiên quyết chỉ đạo rà soát, xử lý nghiêm các trường hợp "chảy máu" tài nguyên. Đối với những mỏ cát, sỏi đã được đưa vào quy hoạch nhằm phục vụ nhu cầu xây dựng của tỉnh, nhưng doanh nghiệp không thực hiện đúng mục đích, cố tình không cung cấp vật liệu cho các công trình nội tỉnh mà lại vận chuyển bán đi nơi khác, các cơ quan chức năng phải lập tức kiểm tra và áp dụng biện pháp xử lý nghiêm minh theo quy định.

Đối với vi phạm của Công ty TNHH Toàn Cầu tại xã Lam Thành, Chủ tịch UBND tỉnh giao hạn định rõ ràng: Doanh nghiệp phải khẩn trương hoàn thiện việc xây dựng bến bãi tập kết đúng quy định pháp luật. Trong trường hợp cố tình không thực hiện, cấp có thẩm quyền sẽ xem xét quyết định dừng ngay toàn bộ hoạt động khai thác.

Bên cạnh việc siết chặt kỷ cương, người đứng đầu chính quyền tỉnh Nghệ An cũng đưa ra giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về mặt cơ chế. Sau đợt kiểm tra này, UBND tỉnh sẽ tổ chức làm việc trực tiếp với các chủ mỏ để rà soát toàn bộ thời hạn giấy phép, trữ lượng và công suất. Tỉnh sẽ nghiên cứu phương án rút ngắn thời gian cấp phép cho phù hợp với thực tiễn (thay vì cấp 30 năm tràn lan), đồng thời xem xét nâng công suất khai thác đúng quy định pháp luật cho các mỏ chấp hành tốt. Giải pháp kép này vừa giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên, vừa đáp ứng kịp thời "cơn khát" vật liệu xây dựng cho các dự án trọng điểm đang triển khai trên địa bàn.

"Mắt thần" dữ liệu và đối chiếu chéo: Chặn đứng thất thoát ngân sách

Một trong những trọng tâm của đợt kiểm tra lần này là việc ứng dụng công nghệ để siết chặt nghĩa vụ tài chính và quản lý sản lượng thực tế. Trực tiếp quan sát hình ảnh kết nối từ camera giám sát và trạm cân về máy tính của cơ quan quản lý, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải yêu cầu phải đánh giá tính đầy đủ, chính xác và liên tục của dòng dữ liệu này.

Không dừng lại ở việc xem dữ liệu hình ảnh đơn thuần, Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan chuyên môn phải thực hiện đối chiếu chéo dữ liệu liên thông. Cụ thể, các cơ quan chức năng phải đối chiếu số liệu từ trạm cân, thiết bị đo tự động và camera giám sát với hồ sơ kê khai thuế, sản lượng khai thác thực tế và các chứng từ liên quan. Sự phối hợp liên ngành này sẽ giúp cơ quan nhà nước nắm bắt chính xác từng mét khối cát được múc lên và vận chuyển đi, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý, ngăn chặn triệt để hành vi khai thác gian lận, giấu doanh thu và chống thất thoát ngân sách nhà nước.

Đồng thời, công tác kiểm soát vận chuyển và giao dịch mua bán khoáng sản tại các bến bãi ven sông Lam cũng sẽ được tăng cường. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản buộc phải thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các nghĩa vụ đối với Nhà nước, từ nghĩa vụ tài chính, thuế, đến trách nhiệm bảo vệ môi trường và an sinh xã hội tại địa bàn khai thác.

Thiết lập kỷ cương từ Kết luận 165-KL/TU: Gắn trách nhiệm người đứng đầu

Cuộc kiểm tra thực địa của Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa Kết luận số 165-KL/TU ngày 30/7/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An về tăng cường công tác quản lý hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn.

Trực tiếp triển khai Kết luận 165-KL/TU, trong tháng 8/2026, UBND tỉnh đã tổ chức hội nghị chuyên đề và ban hành Quyết định số 4426/QĐ-UBND (cùng Quyết định số 4126/QĐ-UBND ngày 16/9/2026) về việc thành lập 04 Tổ công tác đặc biệt kiểm tra toàn diện hoạt động khoáng sản và bến bãi tập kết cát, sỏi. 

Đáng chú ý, cả 04 Tổ công tác đều do các đồng chí Lãnh đạo chủ chốt của UBND tỉnh trực tiếp làm Tổ trưởng. Tổ công tác số 1 có đồng chí Võ Trọng Hải - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh làm Tổ trưởng; Tổ công tác số 2 có đồng chí Bùi Thanh An - Ủy viên BTV Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh làm Tổ trưởng; Tổ công tác số 3 có đồng chí Nguyễn Văn Đệ - Ủy viên BTV Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Tổ trưởng; Tổ công tác số 4 có đồng chí Phùng Thành Vinh - Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Tổ trưởng.

Sức mạnh của các Tổ công tác còn nằm ở cơ chế phối hợp liên ngành chưa từng có. Tham gia đoàn kiểm tra là đại diện lãnh đạo và cán bộ chuyên môn từ hàng loạt cơ quan trọng yếu: Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng, Sở Tài chính, Sở Khoa học và Công nghệ, Công an tỉnh, Thuế tỉnh Nghệ An, cùng Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND các xã, phường có hoạt động khoáng sản và lực lượng kỹ thuật của MobiFone Nghệ An.

Về công tác quản lý tại cơ sở, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải đặc biệt lưu ý đến vai trò của hệ thống chính trị cấp xã. Đồng chí yêu cầu phải nâng cao hơn nữa trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương, gắn trực tiếp trách nhiệm chính trị của người đứng đầu cấp xã với kết quả quản lý địa bàn. Nơi nào để xảy ra tình trạng khai thác trái phép, bến bãi hoạt động chui hay thất thoát tài nguyên mà không kịp thời phát hiện, xử lý thì người đứng đầu cấp ủy, chính quyền nơi đó phải chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh.

Chiến dịch kiểm tra tổng lực lần này không đơn thuần là một đợt ra quân thanh tra định kỳ, mà là bước đánh giá thực chất toàn bộ công tác quản lý Nhà nước đối với tài nguyên khoáng sản trên địa bàn Nghệ An. Việc kịp thời chấn chỉnh các tồn tại, xử lý nghiêm những mắt xích vi phạm và tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế cấp phép sẽ giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Chủ tịch UBND tỉnh đã giao các cơ quan chuyên môn (Sở Công Thương, Sở Khoa học và Công nghệ, cơ quan Thuế) và chính quyền các địa phương tiếp tục tổng hợp, báo cáo chi tiết những bất cập còn tồn đọng trong khâu cấp phép, khai thác, vận chuyển đến tiêu thụ. Trên cơ sở đó, UBND tỉnh sẽ xem xét, ban hành các chỉ đạo căn cơ, lâu dài.

Nhìn từ dòng sông Lam, những chỉ đạo quyết liệt và hành động thực tế của Lãnh đạo tỉnh Nghệ An đang phát đi một thông điệp mạnh mẽ: Không có vùng cấm trong quản lý khoáng sản. Việc siết chặt kỷ cương, lập lại trật tự trong hoạt động khai thác cát, sỏi không chỉ bảo vệ tài nguyên quốc gia và môi trường sinh thái, mà còn tạo dựng một thị trường vật liệu minh bạch, bảo đảm nguồn lực bền vững cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong giai đoạn mới.