Sự khác biệt của làn sóng IPO thứ ba

Chia sẻ tại talk show “Làn sóng IPO thứ 3: Nhà đầu tư không còn ‘dễ ăn’?”, ông Trần Thăng Long - Giám đốc Phân tích, Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) cho biết, thị trường Việt Nam đã trải qua ba làn sóng phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) rõ nét. 

Làn sóng thứ nhất giai đoạn 2007-2009, gắn với Luật Chứng khoán và việc Việt Nam gia nhập WTO, với trụ cột là các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa và niêm yết. 

Làn sóng thứ hai diễn ra trong giai đoạn 2016-2018, khi cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân đồng loạt IPO, tạo nền tảng quan trọng cho thị trường. Đây là làn sóng IPO mạnh mẽ nhất khi một loạt ngân hàng tư nhân lớn thực hiện bản vốn cho các cổ đông nước ngoài và niêm yết trên sàn giao dịch (tiêu biểu là TCB, VPB, HDB, OCB...). Bên cạnh đó, một loạt các doanh nghiệp có vốn nhà nước cũng thực hiện IPO và niêm yết như BSR, OIL, POW, BCM, GVR...

Sau giai đoạn bùng nổ đó, thị trường rơi vào trầm lắng suốt giai đoạn 2019-2025. Hầu như không có các giao dịch IPO hoặc phát hành riêng lẻ nào quy mô lớn được thực hiện trong giai đoạn này. Các thương vụ huy động vốn mới chủ yếu đến từ hệ thống ngân hàng hoặc một số doanh nghiệp bất động sản lớn.

Đến thời điểm hiện tại, năm 2025, thị trường đang bước vào làn sóng IPO thứ ba, với tốc độ và quy mô chưa từng có. Chỉ trong 3 tháng cuối năm, tổng giá trị vốn huy động qua IPO đạt khoảng 40.000 tỷ đồng, gần tương đương tổng quy mô IPO của cả 10 năm trước đó. Ccác thương vụ mở màn chủ yếu đến từ hệ thống các công ty chứng khoản (TCX, VCK, VPX).

Điểm đáng lưu ý là nếu giai đoạn 2017-2018, đa phần các giao dịch IPO thường được thực hiện với mức giá cao hơn nhiều so với định giá bình quân của ngành, thì các thương vụ IPO năm 2025 nhìn chung có mức giá thành công tương đương định giả bình quân của thị trường.

Bên cạnh đó, đối tượng tham gia chính trong đợt IPO 2025 hiện chủ yếu là nhà đầu tư trong nước, trong khi đó, giai đoạn 2017 - 2018 chứng kiến sự tham gia sôi động của nhà đầu tư nước ngoài.

Giai đoạn 2026 - 2030, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ chứng kiến làn sóng IPO tiếp theo với quy mô lớn hơn và đa dạng hơn, đặc biệt ở các lĩnh vực gắn với tiêu dùng và nền kinh tế thực. Trong nhóm bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng, hàng loạt thương hiệu quen thuộc được nhắc tới như Bách Hóa Xanh, Điện Máy Xanh, Long Châu, Highland Coffee, Golden Gate. Đây đều là những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tốt, thương hiệu mạnh và đã “chờ đợi rất lâu” để có cơ hội bước lên sàn.

Bên cạnh đó là các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực hạ tầng, công nghệ, dịch vụ doanh nghiệp như Viet IDC, MISA, những cái tên được đánh giá có khả năng tạo sức hút lớn nhờ nền tảng kinh doanh bền vững và triển vọng tăng trưởng dài hạn.

Một điểm nhấn quan trọng được ông Trần Thăng Long phân tích là vai trò của IPO trong việc tái cân bằng thị trường chứng khoán Việt Nam. Hiện nay, khối ngân hàng - tài chính - chứng khoán đang chiếm khoảng 40% vốn hóa và 45-50% tổng lợi nhuận toàn thị trường, cho thấy sự lệch pha khá lớn so với các thị trường phát triển.

Mức độ đa dạng và cân bằng của hàng hóa chính là một trong những thước đo quan trọng phản ánh sự trưởng thành của thị trường chứng khoán.

Mặc dù vậy, ông Long khuyến nghị, nhà đầu tư không nên coi IPO là “vé số”. Dù doanh nghiệp IPO thường có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và triển vọng tốt, nhưng định giá và kỳ vọng lợi nhuận vẫn là yếu tố then chốt.

Đầu tư IPO không thể theo kiểu FOMO. Nhà đầu tư cần dựa trên lý trí, đánh giá kỹ lưỡng và sẵn sàng đồng hành với doanh nghiệp trong một câu chuyện dài hạn, thay vì kỳ vọng lên sàn là chốt lãi ngay.