Sự phân hóa giữa các nhóm ngành khi thị trường carbon hình thành

Theo báo cáo vĩ mô tháng 2/2026 của Chứng khoán BIDV (BSC), Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và đang từng bước chuyển từ cách tiếp cận “tự nguyện” sang “bắt buộc” trong thực hành ESG. Sự xuất hiện của thị trường tín chỉ carbon vì thế không đơn thuần là một công cụ môi trường, mà đang dần trở thành một cấu phần của hạ tầng tài chính - nơi yếu tố phát thải sẽ được lượng hóa thành chi phí, tài sản và cơ hội đầu tư.

Đặc biệt, từ nay đến năm 2029, Việt Nam sẽ vận hành thị trường carbon chính thức. Sàn giao dịch carbon khi đi vào vận hành sẽ trở thành một biến số mới trong mô hình định giá doanh nghiệp. 

Trong bối cảnh toàn cầu đẩy mạnh cơ chế định giá carbon, việc sớm thiết lập và vận hành sàn giao dịch carbon có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động hơn trong hội nhập, đồng thời tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng gắn với kinh tế xanh trong những năm tới.

Nếu nhìn ở phạm vi hẹp, sàn giao dịch carbon chủ yếu tác động đến một số ngành công nghiệp nặng. Nhưng ở phạm vi rộng hơn, cơ chế thị trường hóa phát thải có thể trở thành biến số mới trong mô hình định giá doanh nghiệp và thị trường chứng khoán.

Trước mắt, các doanh nghiệp thuộc ngành nhiệt điện, thép, xi măng - nhóm được phân bổ hạn ngạch thí điểm sẽ chịu áp lực chi phí nếu vượt ngưỡng phát thải cho phép và phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon. Biên lợi nhuận của các doanh nghiệp này vì thế có thể chịu tác động trực tiếp từ giá carbon trong tương lai.

Ngược lại, các doanh nghiệp sở hữu quỹ đất rừng lớn, hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, công nghệ môi trường hoặc có dự án tiết kiệm năng lượng có tiềm năng tạo ra nguồn cung tín chỉ carbon và hưởng lợi trung - dài hạn. Trong bối cảnh dòng vốn ESG và tài chính xanh ngày càng được ưu tiên, các doanh nghiệp có chiến lược giảm phát thải rõ ràng có thể được tái định giá tích cực hơn trên thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, theo BSC, mức độ tác động sẽ phụ thuộc vào hệ số phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm. Doanh nghiệp sử dụng công nghệ lạc hậu, tiêu tốn nhiều nhiên liệu hóa thạch sẽ phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ để bù đắp phần vượt trội. Còn doanh nghiệp đã đầu tư sớm vào công nghệ tiết kiệm năng lượng hoặc chuyển đổi sang năng lượng sạch sẽ giảm áp lực chi phí.

Điều này có thể dẫn tới sự phân hóa ngay trong nội bộ từng ngành. Không chỉ là câu chuyện “ngành nào chịu tác động”, mà là “doanh nghiệp nào trong ngành có lợi thế chuyển đổi”.