Thái Nguyên: Hồ Bản Chang và câu chuyện làm du lịch chậm

Qua hết Đèo Gió, con đường dẫn vào hồ Bản Chang nhỏ dần dưới những tán cây xanh rợp bóng. Xe đi chậm lại giữa mùi đất ẩm và tiếng gió lùa qua rừng thông. Hồ Bản Chang chỉ cách Quốc lộ 3 chưa đầy 2km, nhưng khi đặt chân đến đây, du khách có cảm giác như vừa bước sang một nhịp sống khác: chậm hơn, trong lành hơn và yên bình hơn.

Điểm dừng chân bình yên bên hồ

Buổi sáng ở hồ Bản Chang, xã Ngân Sơn, bình yên đến mức nếu nhắm mắt lại, người ta có thể nghe rõ tiếng gió đang reo qua những tán thông. Mặt hồ rộng gần 40ha nằm nép mình giữa những đồi cây xanh ngắt, phẳng lặng như một tấm gương dài soi bóng núi rừng.

Ven hồ, dưới một khoảng sân nhỏ, cô gái trẻ Doanh Hồng Na đang lúi húi nhóm lại bếp than. Mấy vị khách nước ngoài vừa đi dạo về, ngồi quanh chiếc bàn gỗ, nhấp chén trà nóng trong làn sương nhẹ còn vương trên mặt nước.

Na kể với chúng tôi một câu chuyện vui về "rau lười". Có lần, một vị khách người Nga ăn rau rừng xong liền hỏi: "Rau này tên gì vậy?". Na đáp: "Rau lười". Anh khách ngẩn ra vài giây rồi bật cười: "Ở nước tôi gọi là organic cao cấp, còn ở đây đặt tên đúng… tâm trạng".

"Rau lười" là cách người dân địa phương gọi những loại rau mọc tự nhiên trong rừng. Không cần bón phân, không thuốc bảo vệ thực vật, cũng chẳng phải chăm sóc cầu kỳ; mưa xuống, rau cứ thế xanh lên. Với người dân quanh hồ, đó là món ăn quen thuộc. Nhưng với khách dưới xuôi và khách quốc tế, những món rau rừng dân dã ấy lại trở thành trải nghiệm đặc biệt.

Những buổi tụ họp, giao lưu bên hồ tạo nên không khí gần gũi, kết nối giữa du khách và người dân địa phương.

Doanh Hồng Na là chủ NaNa Farm, một điểm dừng chân ven hồ được nhiều du khách trẻ tìm đến trong thời gian gần đây. Nhắc về những ngày đầu khởi nghiệp, Na kể: Năm 2023, em bắt đầu dựng những góc nghỉ đầu tiên bên hồ. Ban đầu chỉ là vài bộ bàn ghế, vài món ăn nhà làm và một ít chỗ cắm trại theo nhu cầu của khách.

Khách nước ngoài đến đây đặc biệt thích cảm giác an yên mà Bản Chang mang lại. Họ không đòi hỏi quá nhiều dịch vụ. Có người chỉ ngồi bên hồ cả buổi chiều, có người thích đi hái rau, nhặt củi, nấu ăn cùng người dân. Họ bảo, ở đây có cảm giác như đang được sống một cuộc sống khác.

Nhìn về phía mấy người phụ nữ đang rửa rau sau bếp, Na cười: Các cô quanh bản giờ cũng quen với khách rồi. Gặp khách nước ngoài là giơ tay vẫy chào rất vui.

Khi du lịch cộng đồng mở thêm sinh kế

Trước đây, người dân quanh hồ Bản Chang chủ yếu sống nhờ rừng, làm nương, trồng cây lâm nghiệp. Mặt hồ khi ấy chỉ là không gian quen thuộc của người địa phương. Nhưng vài năm gần đây, khi du khách bắt đầu tìm đến nhiều hơn, cuộc sống quanh hồ cũng dần có những chuyển động mới.

Có gia đình làm bánh, chế biến đồ ăn địa phương để bán cho khách cuối tuần. Có người mang măng rừng, rau rừng, hồng ngâm, hạt dẻ gửi ở farm. Những phụ nữ từng chỉ quen việc nương rẫy giờ biết làm thêm xôi ngũ sắc, gà nướng, cơm lam để phục vụ du khách.

Sự đổi thay ấy không ồn ào, nhưng rõ rệt. Du lịch cộng đồng không chỉ tạo thêm thu nhập mà còn khiến người dân nhìn lại giá trị của chính vùng đất mình đang sống. Những thứ từng rất đỗi bình thường như mớ rau rừng, bếp than, căn bếp nhỏ, mặt hồ yên ả, hàng thông xanh… nay trở thành tài sản văn hóa và sinh thái cần được giữ gìn.

Theo Na, thay đổi lớn nhất là ý thức bảo vệ môi trường của người dân đã tốt hơn. Những khoảng rừng thông quanh hồ được dọn dẹp thường xuyên hơn, rác thải được chú ý hơn. Người dân bắt đầu hiểu rằng khách tìm đến Bản Chang không phải vì những dịch vụ xa hoa, mà vì sự sạch sẽ, yên tĩnh và màu xanh nguyên sơ của nơi này.

Giữ hồ sạch, rừng xanh

Buổi chiều, chúng tôi đi dọc triền thông ven hồ. Gió từ mặt nước thổi lên mát lạnh. Xa xa, vài chiếc lều cắm trại bắt đầu sáng đèn. Sau sáp nhập tỉnh, hồ Bản Chang đón thêm nhiều du khách mới. Một năm trở lại đây, NaNa Farm phục vụ khoảng 6.000 - 7.000 lượt khách, đông nhất vào dịp cuối tuần và ngày lễ. Lượng khách nước ngoài cũng tăng nhờ mạng xã hội và truyền miệng.

Dẫu vậy, du lịch ở Bản Chang vẫn còn mới. Nhiều dịch vụ mặt nước chưa thể triển khai nên du khách chủ yếu đến nghỉ dưỡng, cắm trại, trải nghiệm đời sống địa phương. Nhân lực phục vụ cũng còn ít. Có thời điểm, Na gần như tự xoay xở mọi việc, từ nấu ăn, dọn phòng đến đón khách.

Rồi cô nói nhỏ hơn: Em vẫn muốn làm chậm. Điều em mong là nơi này phát triển vừa phải, để người dân có thêm thu nhập nhưng vẫn giữ được rừng, giữ được hồ và nhịp sống vốn có.

Câu nói ấy chạm đến vấn đề cốt lõi của du lịch bền vững: phát triển thế nào để không đánh mất bản sắc? Làm sao để có thêm du khách mà không làm xáo trộn đời sống bản địa? Làm sao để kinh tế cộng đồng đi lên nhưng rừng vẫn xanh, hồ vẫn sạch?

Ở Bản Chang, câu trả lời có lẽ bắt đầu từ những người trẻ như Na, những người chọn làm du lịch bằng tình yêu với quê hương, chọn đi chậm để giữ lại những điều đáng quý.

Trời tối rất nhanh ở Bản Chang. Bên hồ, mấy đứa trẻ vẫn chạy chơi dưới hàng thông. Trong gian bếp nhỏ, Na lại chuẩn bị thêm đồ ăn cho đoàn khách đến muộn. Khói bếp bay lên chậm giữa tiết trời se lạnh.

Trước lúc chia tay, Na còn kể về Bản Chang ở những mùa khác nhau. Mùa xuân, hoa mận nở trắng ven rừng, sương sớm phủ ngang mặt hồ. Mùa hè là mùa rau rừng, mùa mận chín, chiều ngồi nghe gió đi qua rặng thông cũng thấy lòng nhẹ lại. Mùa thu có lúa vàng, hạt dẻ rừng, hồng ngâm. Mùa đông, khách thích nhất là ngồi bên bếp than, nướng khoai, ăn nồi lẩu rau nóng hổi giữa cái lạnh vùng cao.

Na cười bảo: Mùa nào ở đây cũng có cái vui riêng, chỉ là mình chịu ngồi chậm lại một chút thôi. Những điều giản dị ấy, hóa ra lại là thứ nhiều người thành phố đang đi tìm.

Rời Bản Chang, điều đọng lại không chỉ là mặt hồ trong xanh, rừng thông yên ả hay những món ăn dân dã của vùng cao. Điều đáng nhớ hơn cả là cách người dân nơi đây đang học cách làm du lịch từ chính những gì mình có: thiên nhiên, nếp sống, sự chân thành và ý thức gìn giữ môi trường.

Bản Chang không cần trở thành một điểm đến ồn ào. Giá trị lớn nhất của nơi này nằm ở sự bình yên, trong trẻo và mộc mạc. Nếu biết phát triển đúng hướng, du lịch cộng đồng sẽ không chỉ mang lại sinh kế cho người dân, mà còn giúp giữ lại màu xanh của rừng, sự sạch trong của hồ và cái hồn riêng của một bản làng vùng cao.

Như lời Na nói bên hồ: chỉ mong sau này khách đông hơn, người dân có thêm việc làm, nhưng hồ vẫn sạch, rừng vẫn xanh như bây giờ.