Thanh Hóa: Đền Nưa - Am Tiên trong ngày “mở cổng trời”

Sáng mùng 9 tháng Giêng, tại quần thể Đền Nưa – Am Tiên, chính quyền các xã Tân Ninh, Trung Chính và Mậu Lâm tổ chức khai hội và thực hiện nghi lễ cúng trời đất, hay còn gọi là lễ "mở cổng trời", tại vị trí huyệt đạo thiêng trên đỉnh Núi Nưa. Dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm nay, di tích đón khoảng 18.000 lượt du khách đến dâng hương, vãn cảnh trong không khí trang nghiêm, nền nếp.

Từ sáng sớm, dòng người hành hương đã nối dài theo các lối lên núi. Tại khu vực đền chính, huyệt đạo thiêng, giếng tiên và các điểm phụ cận, hoạt động dâng hương, chiêm bái diễn ra thành kính, trật tự. 

Theo tục lệ, "cổng trời" được mở tại vị trí cao nhất của đỉnh núi – nơi được coi là huyệt đạo hội tụ linh khí đất trời. Người dân và du khách thành tâm thiền hành quanh huyệt đạo để cầu may mắn, bình an cho năm mới, với quan niệm nam đi 7 vòng, nữ đi 9 vòng.

Lượng khách tăng đột biến trong những ngày đầu xuân, song không xảy ra tình trạng chen lấn, xô đẩy. Ban Quản lý di tích đã chủ động triển khai đồng bộ các phương án đón tiếp, phục vụ du khách. Lực lượng công an, dân quân tự vệ được bố trí tại các vị trí trọng yếu, đặc biệt ở những đoạn dốc, trơn trượt, nhằm bảo đảm an toàn cho người hành hương.

Hoạt động dịch vụ trong khu vực di tích được sắp xếp theo quy hoạch, không để xảy ra tình trạng lấn chiếm lối đi. Các hộ kinh doanh được tuyên truyền, vận động ký cam kết đảm bảo an toàn thực phẩm, thực hiện niêm yết giá và bán đúng giá, không chèo kéo khách. 

Cùng với đó, công tác vệ sinh môi trường được chú trọng, bảo đảm khu vực sân đền và lối lên "cổng trời" luôn sạch sẽ, thông thoáng. Theo đánh giá của nhiều du khách, công tác tổ chức lễ hội năm nay có nhiều đổi mới, tạo không gian di tích thoáng đãng, trang nghiêm.

Di tích lịch sử - Danh lam thắng cảnh quốc gia địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu (gồm Núi Nưa, Đền Nưa và Am Tiên) là địa danh gắn với huyền tích về cuộc khởi nghĩa của Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh năm 248. Theo truyền thuyết và thần tích, bà là người ở quận Cửu Chân, thuộc địa phận xã Định Công, huyện Yên Định (cũ), nay là xã Định Hòa, tỉnh Thanh Hóa. Trước sự tàn ác của quan lại nhà Ngô, bà cùng anh trai Triệu Quốc Đạt dấy binh khởi nghĩa. Vùng Núi Nưa – Triệu Sơn được chọn làm căn cứ, nơi bà cùng nghĩa sĩ mài gươm, luyện võ, chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa chống ách đô hộ.

Dù cuộc khởi nghĩa sau đó thất bại và nữ tướng tuẫn tiết tại núi Tùng (xã Triệu Lộc), khí phách của bà vẫn còn vang vọng qua câu nói nổi tiếng: "Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở Biển Đông, đánh đuổi giặc Ngô giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ không chịu khom lưng làm tỳ thiếp người ta". Sau khi bà mất, Nhân dân trong vùng đã lập đền thờ tại quần thể Núi Nưa – Đền Nưa – Am Tiên, gìn giữ và trao truyền giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc qua nhiều thế hệ.

Với ý nghĩa đó, công tác tuyên truyền, giới thiệu về lịch sử di tích được tăng cường thông qua hệ thống bảng thông tin, pa-nô, áp-phích đặt tại khu vực trung tâm, giúp du khách hiểu rõ hơn về giá trị của điểm đến. Ngày 27/3/2009, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký Quyết định số 1215/QĐ BVH-TT-DL công nhận Di tích lịch sử văn hóa và Danh lam thắng cảnh Núi Nưa địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu.

Đầu tháng 1/2026, Ủy ban Nhân dân tỉnh Thanh Hóa ban hành Kế hoạch quản lý toàn diện, bảo vệ, khai thác và phát huy giá trị di tích theo hướng hiệu quả, khả thi, đúng quy định; chú trọng bảo tồn tối đa, phục dựng nguyên trạng các công trình kiến trúc tâm linh; kiên quyết xóa bỏ các công trình xây dựng trái phép, không phù hợp với cảnh quan tổng thể; đồng thời có phương án phục hồi, bảo vệ và khai thác hiệu quả các hiện vật, tượng cổ, hạn chế nguy cơ hư hại.

Tập đoàn Sun Group đang triển khai Dự án Quần thể du lịch tâm linh và di tích lịch sử Am Tiên với tên gọi "Huyền tích Am Tiên-Legend of Am Tiên" tại khu vực núi Nưa, thuộc quần thể danh thắng đền Nưa-Am Tiên. Nơi đây cùng với núi Bà Đen (Tây Ninh) và núi Đá Chông (Ba Vì, Hà Nội) được ghi nhận là một trong ba huyệt đạo thiêng của nước Việt Nam, nơi khí thiêng hội tụ, trời đất giao hòa.

Toàn bộ dự án Huyền tích Am Tiên sẽ được hoàn thiện trong khoảng thời gian từ năm 2027-2030, trong đó dự kiến sẽ đưa tuyến cáp treo vào vận hành vào năm 2027, kỳ vọng tạo ra một sản phẩm du lịch mới, độc đáo, hấp dẫn, tăng cường khả năng cạnh tranh của du lịch Thanh Hóa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, xã hội địa phương.