Thanh Hóa: Định vị sản phẩm theo “bản sắc sinh thái”

Tái cấu trúc không gian sản xuất: Từ manh mún đến quy mô tập trung

Trọng tâm trong chiến lược phát triển nông nghiệp miền núi Thanh Hóa không chỉ nằm ở mở rộng quy mô, mà sâu xa hơn là sự chuyển dịch căn bản trong tư duy tổ chức không gian sản xuất. Từ thực trạng đất đai phân tán, manh mún vốn là "nút thắt" kéo dài nhiều năm, các địa phương đã chủ động thúc đẩy quá trình tích tụ, tập trung ruộng đất thông qua nhiều hình thức linh hoạt như cho thuê, liên kết hay góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Đây không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật, mà là bước tái cấu trúc nền tảng, tạo lập những vùng sản xuất tập trung có quy mô đủ lớn và tính ổn định cao.

Cách tiếp cận này đồng thời mở ra một không gian phát triển mới - nơi sản xuất nông nghiệp không còn vận hành rời rạc mà được tổ chức theo logic chuỗi giá trị. Khi quỹ đất được "gom" lại theo quy mô hợp lý, các chủ thể như doanh nghiệp, hợp tác xã có điều kiện tham gia sâu hơn vào toàn bộ quá trình từ đầu tư, ứng dụng công nghệ, đến chế biến và kết nối thị trường, qua đó nâng tầm phương thức sản xuất từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa chuyên nghiệp.

Trong giai đoạn 2021-2025, sản xuất nông nghiệp tại khu vực miền núi Thanh Hóa được duy trì theo hướng ổn định, với diện tích gieo trồng cây hàng năm giữ vững ở mức khoảng 132.000 ha, cho tổng sản lượng trên 160.000 tấn mỗi năm. Từng bước định hình các vùng sản xuất chuyên canh, nổi bật là việc xây dựng và phát triển 9 mô hình trồng cây ăn quả tập trung, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và gia tăng giá trị kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích.

Đây chính là bước chuyển mang tính bản lề: từ tư duy "sản phẩm địa phương" sang kiến tạo "thương hiệu vùng nguyên liệu". Quy mô lớn đi kèm với tính đồng nhất không chỉ giúp đảm bảo sản lượng, mà còn tạo nền tảng để chuẩn hóa chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường. Khi đó, nông sản miền núi không còn bị định vị là sản phẩm nhỏ lẻ, mà trở thành nguồn cung có giá trị, có khả năng cạnh tranh và gia tăng vị thế trong chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại.

Kích hoạt "đòn bẩy chính sách": Từ hỗ trợ sản xuất đến kiến tạo hệ sinh thái

Song hành với quá trình tích tụ, tập trung đất đai, các địa phương miền núi Thanh Hóa đã chuyển từ cách tiếp cận hỗ trợ đơn lẻ sang xây dựng một hệ thống chính sách có tính cấu trúc và dài hạn. Trọng tâm không còn chỉ là tháo gỡ khó khăn về tư liệu sản xuất, mà hướng tới giảm rào cản gia nhập thị trường, tạo lập môi trường thuận lợi để cả người dân và doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp. Trong đó, các chính sách về đất đai, tín dụng, chuyển giao khoa học - công nghệ được thiết kế theo hướng liên kết, đóng vai trò như "bệ đỡ" cho quá trình hình thành và vận hành thị trường nông nghiệp.

Điểm chuyển biến căn bản nằm ở tư duy chính sách: từ hỗ trợ đầu vào sang kiến tạo hệ sinh thái sản xuất đồng bộ. Ở đó, nông dân không chỉ được cung cấp nguồn lực mà còn được trang bị tri thức, kỹ năng và phương thức tổ chức sản xuất hiện đại. Khoa học - công nghệ trở thành trục xuyên suốt, chi phối từ khâu giống, canh tác đến thu hoạch, bảo quản và tiêu thụ, qua đó nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng và giảm thiểu rủi ro.

Khi công nghệ được tích hợp một cách hệ thống, nông sản không chỉ tăng về lượng mà còn được chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn như VietGAP, hữu cơ…, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Đây là tiền đề quan trọng để xây dựng thương hiệu, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và mở rộng kênh phân phối, đặc biệt trong các hệ thống bán lẻ hiện đại và thị trường xuất khẩu.

Trên nền tảng đó, các lợi thế đặc thù về khí hậu, thổ nhưỡng và hệ sinh thái bản địa được khai thác theo chiều sâu, gắn với định hướng phát triển vùng chuyên canh. Cách tiếp cận này không chỉ giải bài toán quy mô mà còn phục vụ chiến lược định vị sản phẩm theo bản sắc. Trong bối cảnh marketing hiện đại, giá trị của nông sản không dừng ở công năng, mà được gia tăng thông qua "câu chuyện sản phẩm" - nơi hội tụ yếu tố văn hóa, tập quán canh tác và không gian sinh thái đặc trưng của cộng đồng địa phương.

Vì vậy, dư địa phát triển không còn giới hạn ở sản lượng, mà mở rộng sang các phân khúc giá trị gia tăng cao như sản phẩm OCOP, nông sản hữu cơ, đặc sản vùng cao…Qua đó, nâng cao khả năng nhận diện và sức cạnh tranh trên thị trường.

Ở tầng sâu hơn, quá trình này còn mang ý nghĩa xã hội rõ nét. Thông qua các cơ chế hỗ trợ và liên kết sản xuất, người dân từng bước chuyển từ tư duy tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa theo tín hiệu thị trường, cải thiện thu nhập và nâng cao năng lực thích ứng. Đây chính là nền tảng để thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và miền xuôi, đồng thời củng cố tính bền vững của hệ thống an sinh trong dài hạn.

Có thể thấy, phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa quy mô lớn, gắn với công nghệ và chuỗi giá trị, không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là lựa chọn chiến lược. Quan trọng hơn, đó là quá trình "tái định vị" toàn diện nông nghiệp miền núi, từ cách thức tổ chức sản xuất đến xây dựng giá trị và thương hiệu. Khi lợi thế vùng cao được khai thác đúng hướng, kết hợp với chính sách linh hoạt và nền tảng công nghệ, nông nghiệp không chỉ đóng vai trò trụ đỡ kinh tế mà còn trở thành động lực mới, góp phần định hình một nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và giàu bản sắc cho Thanh Hóa.