Thanh Hóa: Đổi cách làm nông, nâng tầm nông sản

Cơ giới hóa, công nghệ mở lối cho cách làm nông mới

Từ những thay đổi trong tư duy sản xuất, công nghệ đang từng bước đi vào từng khâu của nông nghiệp, thay sức người, nâng hiệu quả và mở ra cách quản trị mới. Rõ nét nhất là trong chăn nuôi, nơi phương thức sản xuất truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế trước yêu cầu kiểm soát dịch bệnh, giảm chi phí và nâng cao chất lượng.

Tại xã Hoằng Tiến, trang trại của anh Đặng Xuân Hùng với tổng đàn hơn 1.000 con lợn đang cho thấy hiệu quả từ cách làm này. Camera giám sát, hệ thống cho ăn, cấp nước, sát trùng tự động và chiếu sáng thông minh được kết nối với phần mềm trên điện thoại, giúp chủ trang trại theo dõi, điều hành hoạt động sản xuất ngay cả khi không có mặt trực tiếp.

Nhờ tự động hóa nhiều công đoạn, trang trại chỉ cần 1-2 lao động để kiểm tra, điều chỉnh hệ thống và giám sát đàn vật nuôi. Theo anh Hùng, ứng dụng công nghệ số giúp giảm 7-15% chi phí sản xuất, tăng 10-20% năng suất, đồng thời kiểm soát tốt hơn môi trường và hạn chế nguy cơ dịch bệnh.

Từ một trang trại có thể thấy rõ sự thay đổi trong cách làm nông: công nghệ không chỉ thay sức người mà còn thay đổi phương thức quản trị sản xuất. Điện thoại thông minh, dữ liệu và thiết bị tự động đang trở thành công cụ sản xuất, giúp người nông dân chuyển từ quản lý chủ yếu bằng kinh nghiệm sang quản lý bằng quy trình, dữ liệu và thông tin.

Trong trồng trọt, nuôi trồng thủy sản, xu hướng này cũng ngày càng rõ nét. Nhà màng, nhà lưới, hệ thống cắt nắng, công nghệ IoT, mô hình nuôi tôm thẻ công nghệ cao, máy bay không người lái và thiết bị cơ giới hóa đang được đưa vào sản xuất. Nhiều công đoạn từ chăm sóc cây trồng, kiểm soát môi trường đến điều chỉnh thức ăn được tự động hóa, góp phần giảm chi phí đầu vào, nâng năng suất và chất lượng sản phẩm.

Quan trọng hơn, công nghệ đang kéo sản xuất nông nghiệp gần hơn với thị trường thông qua truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa quy trình và kết nối tiêu thụ. Từ sản xuất theo những gì mình có, người nông dân đang từng bước chuyển sang sản xuất theo nhu cầu, tiêu chuẩn và tín hiệu của thị trường.

Đổi công nghệ phải bắt đầu từ đổi tư duy

Tuy nhiên, hiện đại hóa nông nghiệp không thể chỉ bắt đầu từ máy móc. Thiết bị dù hiện đại đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu vốn, thiếu lao động trẻ và người sử dụng chưa đủ kỹ năng.

Theo ông Hoàng Đình Quế, Chủ tịch Hội Nông dân Thiệu Hóa, địa phương hiện có khoảng 11ha rau, quả trong nhà màng, 50ha lúa VietGAP và 90ha lúa hữu cơ. Dù vậy, việc đưa máy móc hiện đại vào sản xuất còn hạn chế bởi chi phí đầu tư lớn, trong khi quy mô nhỏ khiến thời gian khai thác thiết bị thấp, chi phí khấu hao cao và thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Không chỉ vốn và quy mô, con người mới là yếu tố quyết định khả năng làm chủ công nghệ. Phần lớn lao động nông nghiệp đã có tuổi, quen phương thức sản xuất truyền thống và còn hạn chế về kỹ năng số. Người nông dân hôm nay vì thế không chỉ cần biết gieo trồng, chăn nuôi, mà còn phải biết vận hành thiết bị, khai thác dữ liệu, kiểm soát quy trình và tính toán hiệu quả kinh tế.

Vì vậy, chuyển đổi số trong nông nghiệp trước hết phải là chuyển đổi tư duy: từ sản xuất manh mún sang liên kết; từ dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang kết hợp kinh nghiệm với khoa học, kỹ thuật và dữ liệu; từ chạy theo sản lượng sang coi trọng chất lượng, tiêu chuẩn và nhu cầu thị trường. Đó là nền tảng để hình thành lớp nông dân mới - biết làm chủ công nghệ, chủ động tổ chức sản xuất và nhạy bén với thị trường.

Tổ chức lại sản xuất, mở rộng đầu ra cho nông sản

Nông nghiệp hiện đại sẽ khó phát huy hiệu quả nếu đổi mới khâu sản xuất nhưng chưa giải quyết được đầu ra. Đây vẫn là điểm nghẽn khiến không ít hộ dân chưa thu được giá trị tương xứng với công sức và chi phí đầu tư.

Ngoài những vùng sản xuất tập trung, trang trại có doanh nghiệp, HTX liên kết, bao tiêu sản phẩm, phần lớn nông sản vẫn tiêu thụ qua kênh truyền thống, giá cả phụ thuộc thị trường và chưa tương xứng với chi phí đầu tư. Một số hộ còn chạy theo phong trào, lựa chọn mô hình chưa phù hợp với điều kiện thực tế, nên dễ gặp rủi ro khi thị trường biến động, thiên tai, dịch bệnh xảy ra.

Thực tế đó cho thấy, đưa máy móc vào sản xuất mới chỉ là bước đầu; tổ chức lại sản xuất và kết nối thị trường mới quyết định hiệu quả cuối cùng. Sản xuất cần được tổ chức theo quy mô phù hợp, gắn với tiêu chuẩn, dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và đầu ra ổn định; trong đó nông dân, HTX và doanh nghiệp phải trở thành những mắt xích liên kết chặt chẽ trong cùng một chuỗi giá trị.

Để thúc đẩy quá trình này, ngành nông nghiệp và môi trường đang xây dựng hệ thống dữ liệu, chuẩn hóa quy trình sản xuất, quản lý nguồn gốc và chuỗi cung ứng; các địa phương tăng cường tập huấn, hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ, hoàn thiện hạ tầng, đồng thời thu hút doanh nghiệp, HTX tham gia hình thành các vùng sản xuất hàng hóa gắn với thị trường.

Đích đến của cơ giới hóa và chuyển đổi số không nằm ở số lượng máy móc được đưa vào đồng ruộng, mà ở năng suất cao hơn, chi phí thấp hơn, sản phẩm có sức cạnh tranh và đầu ra ổn định hơn. Khi công nghệ giúp làm tốt hơn, liên kết giúp bán được sản phẩm và giá trị gia tăng trở lại với người sản xuất, nông nghiệp mới thực sự chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất hiện đại, hiệu quả và bền vững.