Thanh Hóa: Gỡ điểm nghẽn, tăng tốc giải ngân đầu tư công

Công trường tăng tốc, dòng vốn khơi thông

Tại Dự án mở rộng Đại lộ Lê Lợi, đoạn từ ngã tư Phú Sơn đến cầu Đống, khối lượng xây lắp đã đạt khoảng 85%, toàn bộ mặt bằng đã được bàn giao. Trước ảnh hưởng của thời tiết mưa nhiều, liên doanh nhà thầu Công ty TNHH Hoàng Tuấn - Công ty CP Đầu tư xây dựng và Thương mại Huy Hoàn đang tổ chức nhiều mũi, tăng ca, tăng kíp để bù tiến độ, phấn đấu hoàn thành trước ngày 15/10.

Trên hai dự án đường nối TP Thanh Hóa (cũ) với Cảng Hàng không Thọ Xuân, khoảng 19/23,1km mặt bằng đã được bàn giao. Các nhà thầu tổ chức 16 mũi thi công, đồng loạt triển khai nền đường, cấp phối đá dăm, cầu Sông Đền và hệ thống cống thoát nước. Hai dự án có tổng mức đầu tư 3.339 tỷ đồng, được triển khai đồng loạt trở lại từ ngày 1/8, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/11/2027.

Tại Dự án Phát triển tổng hợp các đô thị động lực - Tiểu dự án đô thị Tĩnh Gia, trên phần mặt bằng được bàn giao, chủ đầu tư và nhà thầu đang tập trung nhân lực, phương tiện, mở thêm các mũi thi công. Yêu cầu được đặt ra rõ ràng: mặt bằng bàn giao đến đâu, tổ chức thi công ngay đến đó; đồng thời kiểm soát tiến độ từng hạng mục, từng nhà thầu để bù lại thời gian chậm trễ.

Những chuyển động trên công trường đang góp phần cải thiện tiến độ giải ngân. Đến ngày 24/9, Thanh Hóa giải ngân 9.861 tỷ đồng, đạt 50,97% kế hoạch. Riêng từ ngày 15/8 đến 18/9, toàn tỉnh giải ngân thêm hơn 2.552 tỷ đồng.

Theo Bộ Tài chính, thứ hạng giải ngân của Thanh Hóa từ vị trí thứ 32 trong tháng 6 đã vươn lên thứ 17 trong tháng 9. Nếu tính riêng kế hoạch vốn giao năm 2026, đến ngày 17/9, tỉnh đạt tỷ lệ giải ngân 54,6%, cao hơn mức bình quân chung cả nước 52,9%. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông - đơn vị được giao lượng vốn lớn nhất tỉnh - đã giải ngân hơn 1.431 tỷ đồng, đạt 59,6%.

Kết quả đã tích cực hơn, nhưng khoảng cách phía trước vẫn rất lớn. Đến ngày 24/9, Thanh Hóa còn gần 9.487 tỷ đồng chưa giải ngân, trong khi mục tiêu đặt ra là đạt tối thiểu 80% kế hoạch vào cuối tháng 10, 90% vào cuối tháng 11 và hoàn thành 100% trước ngày 30/12.

Gỡ đúng điểm nghẽn, siết chặt trách nhiệm

GPMB đang là điểm nghẽn lớn nhất đối với tiến độ giải ngân. Trong 102 dự án đang thi công của 5 chủ đầu tư lớn, có 45 dự án còn khó khăn, chủ yếu liên quan đến bồi thường, GPMB; 9 dự án phải tạm dừng thi công. Riêng 38 dự án chưa hoàn thành GPMB còn hơn 2.016 tỷ đồng chưa giải ngân, chiếm 55,6% tổng vốn chưa giải ngân của các đơn vị cấp tỉnh.

Tại hai dự án đường nối TP Thanh Hóa (cũ) với Cảng Hàng không Thọ Xuân, khoảng 4,1km tuyến liên quan đến 183 hộ vẫn chưa hoàn thành GPMB. Với Dự án đường nối cao tốc Bắc - Nam, Quốc lộ 1A đi Cảng Nghi Sơn, dù đã bàn giao 12,1/13,4km, tương đương 90,3%, nhưng 1,3km còn lại tại phường Tân Dân và xã Trường Lâm vẫn ảnh hưởng đến khả năng thi công đồng bộ.

Những vướng mắc về nguồn gốc đất, tài sản, chính sách hỗ trợ và nhà ở cần tiếp tục được xử lý đúng quy định, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân. UBND tỉnh đã yêu cầu các đơn vị liên quan tập trung hoàn thành GPMB các dự án, tạo mặt bằng liền mạch để nhà thầu tổ chức thi công.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào GPMB thì chưa đủ. Thực tế cho thấy một phần độ trễ còn xuất phát từ năng lực tổ chức thi công và trách nhiệm của nhà thầu. Tại Dự án Phát triển tổng hợp các đô thị động lực - Tiểu dự án đô thị Tĩnh Gia, tổng mức đầu tư hơn 2.314 tỷ đồng, năm 2026 được bố trí 649,9 tỷ đồng nhưng đến giữa tháng 9 mới giải ngân 291,8 tỷ đồng, đạt khoảng 45%. Bên cạnh vướng mắc GPMB, việc huy động nguồn lực của một số nhà thầu có thời điểm chưa đáp ứng yêu cầu.

Đáng chú ý, trong 57 dự án không còn khó khăn, vướng mắc vẫn có 23 dự án nhà thầu thi công ở mức trung bình, thiếu quyết liệt và 4 dự án có nhà thầu cố tình thi công chậm. Điều này cho thấy, bên cạnh tháo gỡ điểm nghẽn khách quan, cần siết chặt kỷ luật tiến độ và trách nhiệm thực hiện hợp đồng. Vốn đã bố trí nhưng công trường không chuyển động thì mục tiêu giải ngân cũng khó đạt.

Bởi vậy, trong chặng nước rút, tỉnh Thanh Hóa đang cụ thể hóa nhiệm vụ đến từng dự án, chủ đầu tư, địa phương và người đứng đầu. Nhà thầu phải cam kết tiến độ theo tuần, giá trị khối lượng theo tháng; bố trí đủ nhân lực, máy móc để tăng ca, tăng kíp trên phần mặt bằng đã có. Nhà thầu không đạt tiến độ cam kết trong 2 tuần liên tiếp sẽ bị xử lý theo hợp đồng, từ phạt vi phạm, cắt giảm khối lượng, thu hồi bảo lãnh đến chấm dứt hợp đồng.

Cùng với đẩy nhanh thi công, yêu cầu nghiệm thu, hoàn thiện hồ sơ thanh toán cũng được siết chặt. Khối lượng hoàn thành phải được nghiệm thu, lập hồ sơ thanh toán trong thời hạn không quá 5 ngày làm việc khi đủ điều kiện. Hơn 1.289 tỷ đồng của 51 dự án giảm nhu cầu sử dụng vốn sẽ được rà soát để điều chuyển sang những dự án có khả năng giải ngân tốt hơn.

Quý IV là chặng quyết định đối với mục tiêu giải ngân đầu tư công năm 2026. Khi thời gian không còn nhiều, yêu cầu đặt ra không chỉ là "chạy" theo tỷ lệ giải ngân, mà phải tháo đúng điểm nghẽn, xử lý dứt điểm phần việc còn tồn đọng và quy trách nhiệm rõ ràng. Mặt bằng phải được bàn giao, công trường phải chuyển động, khối lượng hoàn thành phải được thanh toán và dòng vốn phải đến đúng những công trình có khả năng phát huy hiệu quả. Đó là cách để đầu tư công thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng, thay vì dừng lại ở những con số trên báo cáo.