Thanh Hóa: Từ xây dựng nông thôn mới đến kiến tạo động lực phát triển

Những đổi thay trên các miền quê xứ Thanh hôm nay không chỉ được nhận diện qua diện mạo hạ tầng ngày càng khang trang, mà còn thể hiện ở sự vận hành của những động lực tăng trưởng mới trong khu vực nông thôn. Thông qua tích tụ, tập trung đất đai, phát triển nông nghiệp xanh, nâng cao giá trị sản phẩm OCOP và đẩy mạnh chuyển đổi số, Chương trình XD NTM đang mở ra hướng phát triển dựa trên năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng. Đây cũng là quá trình tái định hình không gian kinh tế nông thôn, phát huy vai trò chủ thể của người dân, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển bền vững của Thanh Hóa trong giai đoạn mới.

Từ hoàn thiện hạ tầng đến kiến tạo động lực tăng trưởng mới

Khi những mục tiêu nền tảng của XD NTM từng bước được hiện thực hóa, Thanh Hóa cũng chuyển trọng tâm từ hoàn thiện hạ tầng sang nâng cao chất lượng tăng trưởng của khu vực nông thôn. Nếu giai đoạn đầu ưu tiên đầu tư giao thông, thủy lợi và các thiết chế dân sinh, thì hiện nay mục tiêu cốt lõi là nâng cao thu nhập, phát triển sản xuất hiện đại và gia tăng sức cạnh tranh của kinh tế nông thôn.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, tỉnh tập trung thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai nhằm khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Riêng quý I năm 2026, toàn tỉnh đã tích tụ được hơn 3.200ha đất nông nghiệp, đạt 32,3% kế hoạch năm. Đây không chỉ là sự gia tăng về quy mô sản xuất mà còn là bước chuyển trong tư duy phát triển, tạo điều kiện để cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ cao và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị.

Hiệu quả của chủ trương này ngày càng rõ nét. Nhiều vùng sản xuất lúa giống, cây ăn quả và rau màu xuất khẩu đạt hiệu quả kinh tế cao hơn từ 1,2 đến 1,5 lần so với trước, lợi nhuận tăng thêm từ 30 đến 50 triệu đồng/ha. Một số mô hình cây ăn quả có múi đạt doanh thu khoảng 500 triệu đồng/ha, trong khi nuôi trồng thủy sản nâng hiệu quả sản xuất lên khoảng 30%. Cùng với đó, mối liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp ngày càng bền chặt, góp phần ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm.

Trên nền tảng sản xuất quy mô lớn, Thanh Hóa đang từng bước phát triển nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững. Nhiều địa phương mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và các quy trình an toàn, chuyển từ tư duy chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường.

Sự chuyển đổi đó đang tạo điều kiện hình thành các vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Hơn 80.000ha cây trồng được sản xuất theo hợp đồng liên kết cùng sự tham gia của 1.647 doanh nghiệp nông nghiệp đã góp phần xây dựng các chuỗi giá trị ổn định, nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản địa phương. Từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu ngày càng được kết nối chặt chẽ, thể hiện qua 75 mã số vùng trồng đã được cấp và chuẩn hóa. Đây chính là nền tảng để Thanh Hóa chuyển từ phát triển nông nghiệp đơn thuần sang phát triển kinh tế nông nghiệp, tạo động lực tăng trưởng bền vững cho khu vực nông thôn trong giai đoạn mới.

OCOP và chuyển đổi số: Mở rộng không gian phát triển cho kinh tế nông thôn

Nếu tích tụ đất đai tạo nền tảng cho sản xuất quy mô lớn và nông nghiệp xanh nâng cao chất lượng sản phẩm, thì phát triển sản phẩm OCOP cùng chuyển đổi số đang mở ra con đường đưa những giá trị bản địa vươn xa trên thị trường. Với 692 sản phẩm OCOP đã được công nhận, Thanh Hóa không chỉ gia tăng số lượng sản phẩm đặc trưng mà quan trọng hơn là từng bước hình thành tư duy phát triển kinh tế nông thôn dựa trên thương hiệu, chất lượng và giá trị gia tăng.

Điểm nổi bật của giai đoạn hiện nay là OCOP không còn dừng lại ở việc chuẩn hóa sản phẩm mà được gắn kết chặt chẽ với chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi giá trị. Từ quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu đến quảng bá, kết nối thị trường và tiêu thụ sản phẩm đều từng bước được số hóa. Nhờ đó, khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng ngày càng được thu hẹp, giúp những sản vật của làng quê có cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn với chi phí thấp hơn và hiệu quả cao hơn.

Nhiều chủ thể OCOP đã chủ động xây dựng quy trình sản xuất - kinh doanh khép kín, làm chủ chất lượng sản phẩm, thương hiệu và đầu ra thị trường. Hiện có hơn 600 doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất tham gia quảng bá, kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử với hơn 1.050 sản phẩm được giới thiệu đến người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh. Cùng với hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối giao thương được đẩy mạnh, nhiều sản phẩm OCOP từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, mở rộng hệ thống phân phối và ký kết các hợp đồng tiêu thụ ổn định.

Thực tiễn từ Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ nông nghiệp công nghệ cao Rich Farm là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của hướng đi này. Từ sự hỗ trợ trong kết nối thị trường và ứng dụng nền tảng số, doanh nghiệp đã mở rộng đầu ra, gia tăng giá trị sản phẩm và tiếp tục đầu tư vào sản xuất công nghệ cao. Đây cũng là hình ảnh thu nhỏ của quá trình chuyển đổi đang diễn ra ở nhiều vùng nông thôn Thanh Hóa, nơi người dân không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn từng bước làm chủ hoạt động sản xuất, kinh doanh và phát triển thương hiệu trên chính quê hương mình.

Quan trọng hơn, phía sau mỗi sản phẩm OCOP không chỉ là giá trị kinh tế mà còn là câu chuyện về văn hóa, nghề truyền thống và bản sắc địa phương. Khi những sản vật mang hồn quê được nâng tầm bằng công nghệ và kết nối với thị trường, người dân có thêm cơ hội làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương, đồng thời góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc trưng của xứ Thanh trong dòng chảy phát triển hiện đại. Đây cũng chính là ý nghĩa sâu xa của XD NTM: phát triển kinh tế đi đôi với bảo tồn bản sắc, để mỗi miền quê vừa là nơi đáng sống, vừa là không gian tạo ra những giá trị bền vững cho hôm nay và mai sau.

Sau hơn một thập kỷ bền bỉ thực hiện, Chương trình XD NTM ở Thanh Hóa đã chứng minh rằng giá trị lớn nhất không nằm ở những công trình được dựng xây, mà ở sự thay đổi trong tư duy, ý chí và khát vọng của con người. Khi nội lực được khơi dậy, sức dân được phát huy, tiềm năng nông thôn được đánh thức và niềm tin vào sự phát triển được vun đắp, mỗi miền quê sẽ trở thành một mắt xích quan trọng trong hành trình đi lên của địa phương. Bởi vậy, NTM hôm nay không chỉ là thành quả của một giai đoạn phát triển, mà còn là nền tảng để Thanh Hóa mở ra những không gian tăng trưởng mới, tạo dựng những giá trị bền vững và hiện thực hóa khát vọng vươn mình mạnh mẽ trong giai đoạn tiếp theo.