Thanh long Việt rơi khỏi 'đỉnh vàng' xuất khẩu

Theo số liệu hải quan, 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thanh long đạt 485,2 triệu USD, giảm 0,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức thấp nhất kể từ năm 2014, cho thấy mặt hàng từng giữ vị trí dẫn đầu nhóm trái cây xuất khẩu đã bước vào giai đoạn điều chỉnh sâu.

Trước đó, giai đoạn 2014-2018 được xem là thời kỳ tăng trưởng mạnh của thanh long, khi kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng và từng vượt mốc 1 tỷ USD mỗi năm, đạt đỉnh khoảng 1,3 tỷ USD vào năm 2018. Từ sau mốc này, xuất khẩu thanh long bắt đầu chững lại và suy giảm trong bối cảnh thị trường tiêu thụ và cạnh tranh quốc tế thay đổi nhanh.

Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục là điểm đến lớn nhất của thanh long Việt Nam. Riêng 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt hơn 301,7 triệu USD, chiếm khoảng 62,2% tổng giá trị. Dù vậy, con số này vẫn giảm 4,5% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy nhu cầu nhập khẩu đang chững lại.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc Trung Quốc đã mở rộng nhanh diện tích trồng thanh long, với sản lượng ước khoảng 1,6 triệu tấn mỗi năm - cao hơn Việt Nam hàng trăm nghìn tấn và gần đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ nội địa. Điều này khiến dư địa nhập khẩu thanh long từ Việt Nam ngày càng bị thu hẹp.

Dù ghi nhận những tín hiệu lạc quan tại các thị trường mới như: Xuất khẩu thanh long sang Ấn Độ đạt gần 41,8 triệu USD, tăng 6,4% hay Thái Lan (tăng mạnh 71,1%), nhưng thực tế những con số này vẫn quá khiêm tốn. Quy mô của các thị trường này chưa đủ sức bù đắp cho sự sụt giảm ở thị trường tỷ dân.

Đáng ngại hơn, đối thủ không chỉ có Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang bước vào cuộc chơi với diện tích trồng đạt khoảng 3.000-4.000 ha. Dù sản lượng hiện mới ở mức 12.000 tấn/năm, nhưng xu hướng mở rộng của họ đang đe dọa trực tiếp đến thị phần vốn đã mong manh của Việt Nam. Nếu Trung Quốc và Ấn Độ tiếp tục gia tăng sản lượng, nguy cơ thanh long giá rẻ từ các nước này "xuất ngược" về Việt Nam hoàn toàn có thể xảy ra.

Bên cạnh đó, Mexico đã canh tác được thanh long, trực tiếp cạnh tranh với Việt Nam tại thị trường Mỹ và Canada. Đại diện doanh nghiệp cho biết, những năm đầu thập niên 2010, thanh long Việt Nam từng xuất khẩu thuận lợi vào Mỹ. Tuy nhiên, từ năm 2019, khi Mexico mở rộng sản xuất với lợi thế địa lý gần thị trường Bắc Mỹ, Việt Nam gần như không còn xuất khẩu được thanh long ruột trắng sang Mỹ và Canada, ngoại trừ một lượng nhỏ thanh long ruột đỏ.

Mặc dù thanh long đang gặp khó, bức tranh chung của ngành trái cây và rau quả Việt Nam vẫn sáng sủa. Trong 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt hơn 7,7 tỷ USD, tăng khoảng 17,3% so với cùng kỳ năm trước. Cả năm 2025, giá trị xuất khẩu được dự báo có thể vượt 8,5 tỷ USD, lập mức cao kỷ lục của ngành. Đặc biệt, sầu riêng và các loại trái cây khác như chuối, xoài, mít, dừa đều duy trì đà tăng trưởng mạnh, góp phần bù đắp phần nào cho sự đi xuống của thanh long.

Trong bối cảnh đó, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho rằng nông dân và doanh nghiệp cần đánh giá lại thị trường và lợi thế cạnh tranh. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm, ngành thanh long cần điều chỉnh thời điểm canh tác, tăng tỷ trọng sản xuất trái vụ, đặc biệt vào đầu và cuối năm.