Thị phần thương mại AI của Việt Nam tăng từ 1,2% lên 12,4% sau một thập kỷ

Thông tin được đưa ra trong báo cáo mới công bố của HSBC Global Investment Research.

HSBC cho rằng các hiệp định thương mại được ký kết trong hai thập kỷ qua đang tạo nền tảng cho sự hội nhập sâu rộng hơn của khu vực, trong khi AI trở thành chất xúc tác hình thành các hành lang thương mại mới giữa Bắc Á và Đông Nam Á.

Thương mại nội vùng châu Á đối với hàng hóa liên quan đến AI như chip bán dẫn, linh kiện và thiết bị để công nghệ AI vận hành đã tăng lên gần 2.000 tỷ USD trong năm 2025, gấp đôi so với mức trước đại dịch. Hiện hàng hóa liên quan đến AI đang chiếm 35% tổng kim ngạch xuất khẩu của châu Á, tăng so với mức 19% của thập kỷ trước.

Sự gia tăng nhu cầu AI cũng đang thúc đẩy quá trình liên kết sản xuất trong khu vực. Chuỗi cung ứng mới hình thành theo hướng kết nối chip nhớ của Hàn Quốc, bán dẫn tiên tiến của Đài Loan (Trung Quốc), thiết bị chính xác của Nhật Bản với các trung tâm lắp ráp và kiểm định đang mở rộng tại Đông Nam Á. Hiện hơn 30% hoạt động thương mại liên quan đến AI của châu Á diễn ra ngay trong khu vực.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam được HSBC đánh giá là nền kinh tế có tốc độ cải thiện vị thế nhanh nhất trong chuỗi cung ứng AI. Thị phần thương mại toàn cầu của Việt Nam đối với các thiết bị liên quan đến AI đã tăng từ 1,2% năm 2015 lên 12,4% vào năm 2025 - mức tăng cao nhất thế giới trong giai đoạn này.

Trong quý I/2026, Đài Loan lần đầu tiên trong lịch sử ghi nhận thâm hụt thương mại theo quý với Việt Nam và trong 3 tháng tính đến tháng 5, nhập khẩu của Đài Loan từ Việt Nam đã tăng vọt 173% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu được thúc đẩy nhờ máy móc, thiết bị điện và đồ điện gia dụng.

Đầu năm 2026, xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong khu vực Đông Nam Á, cho thấy mối liên kết sản xuất sâu rộng cũng như vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong khâu lắp ráp cuối cùng phần cứng máy tính, bao gồm cả thiết bị liên quan đến máy chủ AI.

Những con số này cho thấy một sự dịch chuyển lớn. Việt Nam không còn là một cứ điểm lắp ráp chi phí thấp ở cuối chuỗi cung ứng của nước khác, mà đã trở thành một mắt xích trong mạng lưới đa phương: Nhập khẩu đầu vào giá trị cao từ Đài Loan và Hàn Quốc, gia tăng quy mô và độ tinh vi của sản xuất, xuất khẩu hàng hoá thành phẩm cũng như hàng hóa trung gian trở lại khu vực châu Á và ra thế giới. Các dòng chảy hai chiều đang ngày càng sâu sắc hơn và vị thế của Việt Nam trong các dòng chảy đó cũng đang được củng cố.

Sự vươn lên này của Việt Nam phản ánh cả yếu tố chính sách lẫn yếu tố địa lý. Việt Nam đã ban hành chiến lược quốc gia phát triển ngành công nghiệp bán dẫn với mục tiêu đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư bán dẫn vào năm 2030, đồng thời xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực tăng trưởng mới.

Song song với đó, nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế cũng đang mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực đóng gói, kiểm thử chip, sản xuất điện tử và từng bước đưa hoạt động nghiên cứu, thiết kế sản phẩm đến Việt Nam.

Không chỉ có lợi thế về sản xuất, HSBC đánh giá Việt Nam còn sở hữu tiềm năng lớn để phát triển hệ sinh thái AI trong nước. Báo cáo cho biết tổng vốn FDI công bố vào lĩnh vực trung tâm dữ liệu trên toàn cầu đã vượt 270 tỷ USD trong năm 2025, trong đó Đông Nam Á ngày càng chiếm tỷ trọng lớn.

Với dân số trẻ, khả năng tiếp cận công nghệ cao và cộng đồng doanh nghiệp đang phát triển nhanh, Việt Nam có điều kiện thuận lợi để vừa trở thành thị trường tiêu thụ dịch vụ AI, vừa là nước sản xuất phần cứng AI.

HSBC cũng lưu ý Việt Nam sẽ phải đối mặt với những rủi ro như suy giảm chi tiêu vốn toàn cầu cho AI, siết kiểm soát xuất khẩu hoặc biến động giá bán dẫn. Tuy nhiên, tổ chức này cho rằng các động lực dài hạn vẫn tích cực khi chuỗi cung ứng tiếp tục đa dạng hóa trên khắp châu Á, các hiệp định như RCEP và CPTPP tiếp tục giảm rào cản thương mại, còn Việt Nam đã chứng minh năng lực hấp thụ các làn sóng đầu tư và từng bước vươn lên trong chuỗi giá trị.

Theo HSBC, thách thức trong thập kỷ tới không chỉ là duy trì vai trò trong sản xuất phần cứng AI mà còn chuyển hóa lợi thế đó thành một hệ sinh thái AI hoàn chỉnh, kết hợp giữa phần cứng, hạ tầng, nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng suất của doanh nghiệp và nền kinh tế.