Thị trường cơ khí Việt Nam dự báo đạt quy mô 825 tỷ USD giai đoạn 2026-2045

Nếu duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 10% mỗi năm, ngành cơ khí Việt Nam có thể bước vào chu kỳ phát triển lớn nhất từ trước đến nay. Theo Viện Nghiên cứu Cơ khí (Bộ Công Thương), nếu ngành giữ tốc độ tăng trưởng hiện đại thì tổng quy mô thị trường giai đoạn 2026-2045 được dự báo đạt khoảng 21,7 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 825 tỷ USD.

Con số này không đơn thuần phản ánh quy mô của một ngành sản xuất, mà còn cho thấy dư địa tăng trưởng rất lớn khi làn sóng đầu tư vào hạ tầng và công nghiệp đang được đẩy mạnh. Đường sắt tốc độ cao, năng lượng, lưới điện, khai thác và chế biến khoáng sản, đóng tàu, ô tô, xe máy, thiết bị điện, cơ khí nông nghiệp hay các hệ thống thiết bị đồng bộ đều được kỳ vọng sẽ trở thành những "bệ phóng" tạo ra nhu cầu khổng lồ cho ngành cơ khí trong nhiều năm tới.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, quy mô thị trường chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhu cầu đó được chuyển hóa thành đơn hàng dành cho doanh nghiệp trong nước. Nói cách khác, quy mô 825 tỷ USD sẽ chỉ mang lại giá trị nếu doanh nghiệp Việt đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng thay vì tiếp tục đứng ngoài các dự án lớn.

Thực tế, nền tảng cho mục tiêu này đã dần hình thành. Việt Nam hiện có khoảng 3.100 doanh nghiệp cơ khí chế tạo cùng hơn 53.000 cơ sở sản xuất. Nhiều doanh nghiệp đã trở thành nhà cung cấp cho các tập đoàn lớn như Toyota, Thaco, Thành Công hay VinFast. Dù vậy, tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng vẫn còn khoảng trống đáng kể, mở ra dư địa phát triển cho cả ngành công nghiệp hỗ trợ.

Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp đầu ngành đang chủ động mở rộng hệ sinh thái sản xuất trong nước. Thay vì chỉ đầu tư vào năng lực của riêng mình, các tập đoàn lớn bắt đầu tạo điều kiện để doanh nghiệp phụ trợ cùng tham gia chuỗi giá trị.

VinFast là một trong những doanh nghiệp đi theo hướng này. Tháng 6/2025, hãng công bố chương trình hỗ trợ tới 50% chi phí thuê đất và cam kết bao tiêu đầu ra đối với các doanh nghiệp phụ trợ Việt Nam tham gia chuỗi sản xuất ô tô. Chương trình đã thu hút hơn 1.000 doanh nghiệp, trong đó khoảng 700 đối tác hiện hữu và hơn 300 doanh nghiệp tiềm năng. Động thái này được xem là bước đi cụ thể nhằm mở rộng mạng lưới nhà cung cấp trong nước, từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa và giảm phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu.

Ở lĩnh vực vật liệu, Hòa Phát cũng chuẩn bị năng lực để đón đầu làn sóng đầu tư hạ tầng. Tập đoàn đã ký hợp đồng với SMS Group (Đức) để xây dựng dây chuyền sản xuất thép ray và thép hình công suất 700.000 tấn mỗi năm. Theo kế hoạch, những thanh ray đầu tiên phục vụ đường sắt tốc độ cao sẽ được sản xuất từ quý I/2027, cùng với các dòng thép chất lượng cao dành cho các lĩnh vực đường sắt, dầu khí, năng lượng và quốc phòng.

Không dừng ở đầu tư sản xuất, Hòa Phát còn nhiều lần kiến nghị các dự án đầu tư công quy mô lớn ưu tiên sử dụng tối thiểu 70% hàng hóa sản xuất trong nước. Theo doanh nghiệp, đây sẽ là động lực quan trọng để tạo đầu ra ổn định, giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ, mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong khi đó, Thaco Industries lựa chọn tăng cường năng lực ở phần lõi của chuỗi giá trị cơ khí. Doanh nghiệp đã đầu tư hơn 400 triệu USD xây dựng Trung tâm cơ khí Chu Lai với mô hình "All-in-one", tích hợp toàn bộ quy trình từ nghiên cứu phát triển (R&D), gia công tạo phôi, sản xuất linh kiện đến lắp ráp và lắp đặt. Song song với đó, Thaco tiếp tục phát triển khu công nghiệp cơ khí chuyên ngành tại Bình Dương, tập trung vào các trung tâm R&D, cơ khí chế tạo và các nhà máy công nghiệp hỗ trợ thế hệ mới, bao gồm cả thiết bị điện - điện tử và linh kiện công nghiệp.

Nhìn từ những bước đi của VinFast, Hòa Phát và Thaco có thể thấy, cơ hội của ngành cơ khí Việt Nam không còn nằm ở các dự báo tăng trưởng, mà ở khả năng biến các dự án hạ tầng, năng lượng, giao thông và công nghiệp thành đơn hàng thực tế cho doanh nghiệp nội địa. Khi chuỗi cung ứng trong nước được mở rộng và tỷ lệ nội địa hóa được cải thiện, quy mô thị trường 825 tỷ USD sẽ không chỉ là một con số dự báo, mà có thể trở thành động lực thúc đẩy hàng nghìn doanh nghiệp cơ khí và công nghiệp hỗ trợ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất trong nước và quốc tế.