Thị trường mía đường đang ở tình trạng cung vượt cầu

Theo báo cáo mới nhất từ Hiệp hội Mía đường Việt Nam, tính đến hết tháng 3/2026, ngành đường nước ta đang ở giai đoạn cao điểm của niên vụ 2025-2026. Số liệu lũy kế cho thấy cả nước đã ép được khoảng 7,4 triệu tấn mía, cung ứng ra thị trường xấp xỉ 700.000 tấn đường các loại.

Tuy nhiên, sự dồi dào của nguồn cung không chỉ đến từ sản lượng thực tế trong vụ mới. Thị trường còn phải "gánh" thêm lượng tồn kho đáng kể từ niên vụ 2024/25 vẫn chưa thể tiêu thụ hết. Sức ép này càng trở nên nặng nề khi các dòng đường có xuất xứ nước ngoài tiếp tục tràn vào với khối lượng lớn, trực tiếp đe dọa hoạt động sản xuất nội tại.

Một yếu tố khác khiến đầu ra của đường mía trong nước bị thu hẹp là sự gia tăng nhập khẩu đường lỏng sirô ngô (HFCS). Trong tháng 3/2026, dữ liệu từ Tổng cục Hải quan ghi nhận lượng nhập khẩu mặt hàng này đạt tới 19.444 tấn. Đáng chú ý, nhóm khách hàng chính tiêu thụ HFCS lại là các doanh nghiệp sản xuất nước giải khát.

Việc các đơn vị sản xuất lớn chuyển dịch nhu cầu sang đường lỏng không chỉ làm trầm trọng thêm tình trạng thừa cung mà còn kéo sức tiêu thụ đường mía xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. 

Trong khi thị trường trong nước tiếp tục đối mặt với tình trạng dư cung, giá đường trên thị trường quốc tế trong tháng 3/2026 lại có xu hướng tăng trở lại sau nhiều tháng suy giảm.

Theo số liệu của Tổ chức Đường thế giới (ISO), giá giao dịch của cả đường thô và đường trắng trên thị trường kỳ hạn đã tăng do tác động của cuộc xung đột tại khu vực Vịnh Ba Tư, làm giá dầu tăng mạnh và kéo theo chi phí vận chuyển, sản xuất gia tăng. Đồng thời, lo ngại về gián đoạn chuỗi cung ứng cũng khiến thị trường đường thế giới trở nên nhạy cảm hơn với các yếu tố địa chính trị.

Việc hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị đình chỉ đã làm gián đoạn thương mại đường trong khu vực, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung đường thô từ vụ mới của Brazil bắt đầu được đưa ra thị trường.

Cụ thể, giá đường thô trung bình hàng ngày theo chỉ số ISA trong tháng 3/2026 đạt khoảng 15 USD/pound, mức cao nhất trong vòng 5 tháng, tăng so với mức 13,94 USD/pound của tháng trước. Trong khi đó, chỉ số giá đường trắng trung bình theo ISO đạt 432,69 USD/tấn, tăng so với mức 405,07 USD/tấn của tháng trước và cũng là mức cao nhất trong 5 tháng gần đây.

Theo dữ liệu theo dõi giá hàng hóa, diễn biến giá đường trong tháng 3/2026 cho thấy xu hướng đảo chiều tăng, trong đó giá dầu tăng cao khiến việc sản xuất ethanol trở nên hấp dẫn hơn, từ đó thúc đẩy các nhà máy mía đường chuyển hướng, đưa nhiều mía sang sản xuất nhiên liệu sinh học thay vì sản xuất đường.

Triển vọng trong thời gian tới cho thấy nếu xung đột kéo dài, chi phí đầu vào như nhiên liệu vận chuyển và phân bón có thể tiếp tục leo thang. Bên cạnh đó, khả năng hiện tượng El Nino quay trở lại vào cuối năm 2026 cũng được dự báo sẽ làm gia tăng rủi ro đối với nguồn cung nông sản, trong đó có mía đường.

Nhận định về tháng 4/2026, Hiệp hội Mía đường Việt Nam dự báo thị trường sẽ tiếp tục trong tình trạng dư cung. Nguồn cung không chỉ đến từ sản xuất trong nước mà còn từ đường nhập khẩu trong khu vực ASEAN và đường nhập lậu.

Sang tháng 5/2026, tình trạng thừa cung sẽ còn trầm trọng hơn. Đường nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc tiếp tục chiếm lĩnh thị trường, trong khi đường sản xuất trong nước gần như không có cơ hội cạnh tranh nếu tình trạng trốn thuế và gian lận thương mại không được kiểm soát.

Thực tế hiện nay cho thấy, khó khăn của ngành mía đường không chỉ đến từ yếu tố thị trường mà còn từ những bất cập trong công tác quản lý. Việc buôn lậu, trốn thuế và gian lận thương mại diễn ra công khai nhưng chưa được xử lý triệt để đang làm méo mó thị trường.

Nếu không có các biện pháp quyết liệt nhằm kiểm soát đường nhập lậu, siết chặt quản lý hóa đơn và thanh toán, ngành mía đường trong nước sẽ tiếp tục bị thu hẹp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn tác động đến hàng triệu nông dân trồng mía.

Việc lập lại trật tự thị trường, kiểm soát chặt chẽ đường nhập lậu và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh sẽ là chìa khóa để ngành mía đường Việt Nam vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay và phát triển bền vững trong tương lai.