Thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu 8 tháng đạt hơn 352 nghìn tỷ đồng

Theo số liệu Cục Hải quan vừa công bố, lũy kế 8 tháng năm 2026, số thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 352.766 tỷ đồng, bằng 78,2% dự toán được giao và tăng 17,4% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong bối cảnh hoạt động ngoại thương tiếp tục duy trì đà tăng, kết quả thu ngân sách cho thấy sự đóng góp đáng kể của các nhóm hàng nhập khẩu chịu thuế, đồng thời phản ánh những nỗ lực trong công tác quản lý nguồn thu của cơ quan Hải quan.

8 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 770,1 tỷ USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 374,8 tỷ USD, tăng 22,4%; nhập khẩu đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3%.

Tuy nhiên, theo Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, yếu tố tác động trực tiếp đến số thu ngân sách là kim ngạch hàng hóa xuất nhập khẩu chịu thuế. Từ đầu năm đến hết tháng 8, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế đạt 128,12 tỷ USD, tăng 22,45% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, kim ngạch nhập khẩu chịu thuế đạt 122,82 tỷ USD, tăng 22,69%; kim ngạch xuất khẩu chịu thuế đạt 5,30 tỷ USD, tăng 17,21%.

Cơ cấu hàng hóa cũng góp phần tạo nên mức tăng thu đáng kể. Nhóm nguyên liệu, máy móc, thiết bị, phụ tùng phục vụ sản xuất như hóa chất, chất dẻo, sắt thép, nguyên phụ liệu dệt may, linh kiện điện tử, linh kiện ô tô... đạt 68,3 tỷ USD, chiếm hơn một nửa tổng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế và tăng 22,6% so với cùng kỳ. Riêng nhóm hàng này làm tăng thu ngân sách khoảng 26.700 tỷ đồng.

Ô tô nguyên chiếc tiếp tục là một trong những nhóm hàng đóng góp lớn cho nguồn thu. Trong 8 tháng, lượng ô tô nguyên chiếc nhập khẩu chịu thuế đạt hơn 167.800 chiếc, trị giá khoảng 3,9 tỷ USD, tăng 22% về lượng và 30,2% về trị giá, qua đó làm tăng thu ngân sách khoảng 7.470 tỷ đồng.

Một số nhóm hàng khác như đá quý, kim loại quý và sản phẩm; dầu thô; quặng và khoáng sản; sản phẩm từ dầu mỏ cũng góp phần bổ sung nguồn thu. Ở chiều xuất khẩu, lượng phân bón chịu thuế tăng mạnh, tạo thêm khoảng 440 tỷ đồng cho ngân sách.

Những con số trên cho thấy mức tăng thu không chỉ đến từ sự gia tăng chung của tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, mà gắn trực tiếp với quy mô và cơ cấu của phần hàng hóa thực hiện nghĩa vụ thuế.

Tuy vậy, diễn biến trong tháng 8 cũng cho thấy nguồn thu từ hoạt động xuất nhập khẩu có thể biến động theo từng thời điểm và từng nhóm hàng. Riêng trong tháng 8, ngành Hải quan thu 39.820 tỷ đồng, giảm 12,4% so với tháng trước.

Nguyên nhân chủ yếu do kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế giảm 8,7%, trong đó kim ngạch nhập khẩu chịu thuế giảm 8,49%. Nhiều nhóm hàng có giá trị lớn và thuế suất cao như ô tô nguyên chiếc, máy móc, thiết bị, phụ tùng, than... đều giảm kim ngạch, kéo theo số thu giảm. Dù vậy, mức giảm trong tháng chưa làm thay đổi xu hướng tăng của nguồn thu lũy kế 8 tháng. Với hơn 78% dự toán năm đã được thực hiện, kết quả này tạo nền tảng quan trọng cho nhiệm vụ thu ngân sách trong những tháng còn lại của năm.

Cùng với sự gia tăng của kim ngạch hàng hóa chịu thuế, công tác quản lý được xác định là yếu tố quan trọng để bảo đảm nguồn thu ngân sách.

Theo Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, trọng tâm của cơ quan Hải quan không chỉ là theo dõi diễn biến kim ngạch mà còn tăng cường quản lý đối tượng, trị giá và các khoản thuế phải nộp.

Một trong những nội dung được tập trung triển khai là quản lý trị giá hải quan đối với các mặt hàng có rủi ro. Cục Hải quan đã ban hành danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu rủi ro về trị giá, đồng thời thực hiện rà soát dữ liệu trên hệ thống để kịp thời nhận diện những trường hợp cần kiểm tra.

Việc quản lý chặt chẽ trị giá có ý nghĩa trực tiếp đối với nguồn thu, bởi đây là một trong những căn cứ quan trọng để xác định nghĩa vụ thuế của hàng hóa xuất nhập khẩu. Qua đó, cơ quan Hải quan hướng tới bảo đảm thu đúng, thu đủ và hạn chế các hành vi khai báo không phù hợp.

Công tác thu hồi nợ thuế cũng tiếp tục được quan tâm. Tính đến ngày 31/7/2026, tổng số nợ thuế là 6.267,96 tỷ đồng, tăng 444,22 tỷ đồng so với cuối năm 2025. Đây là một trong những nội dung cần tiếp tục được tập trung xử lý trong thời gian tới nhằm củng cố nguồn thu ngân sách.

Song song với đó, công tác kiểm tra sau thông quan tiếp tục tập trung vào những lĩnh vực có rủi ro cao như xuất xứ hàng hóa, mã số HS, trị giá, sở hữu trí tuệ và chính sách quản lý hàng hóa.

Đến giữa tháng 8/2026, toàn ngành đã hoàn thành 875 cuộc kiểm tra sau thông quan, với tổng số tiền ấn định thuế và xử phạt gần 4.782 tỷ đồng, đạt 120% chỉ tiêu được giao trong năm.

Trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục chịu tác động của thị trường quốc tế, giá cả hàng hóa và chính sách thương mại, việc bảo đảm nguồn thu không chỉ phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng của kim ngạch.

Kết quả 8 tháng cho thấy đà tăng thu ngân sách đang được tạo nên từ hai yếu tố song hành: sự gia tăng của hàng hóa chịu thuế và các giải pháp quản lý nhằm hạn chế thất thu. Trong những tháng cuối năm, việc theo dõi sát diễn biến của từng nhóm hàng, kiểm soát rủi ro về trị giá, đẩy mạnh thu hồi nợ và nâng cao hiệu quả kiểm tra sau thông quan sẽ tiếp tục là những giải pháp quan trọng để bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách năm 2026.