Thu nhập hộ gia đình ổn định hơn, nhưng chưa hết áp lực giá cả

Theo kết quả sơ bộ Điều tra lao động việc làm tháng 10/2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), có 96,8% số hộ được khảo sát đánh giá thu nhập không thay đổi hoặc tăng so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tỷ lệ hộ ghi nhận thu nhập tăng chiếm phần lớn, phản ánh sự ổn định nhất định của việc làm và các hoạt động tạo thu nhập trong nền kinh tế. Tỷ lệ hộ đánh giá thu nhập giảm hoặc không biết là 3,2%.

Đáng chú ý, tiền lương, tiền công tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cải thiện thu nhập. Trong nhóm hộ có thu nhập tăng, có 70,2% cho biết nguyên nhân đến từ tiền lương, tiền công của các thành viên. Bên cạnh đó, 35,2% hộ ghi nhận thu nhập tăng nhờ hoạt động nông, lâm nghiệp và thủy sản; 21,2% có thêm thu nhập từ sản xuất, kinh doanh và dịch vụ phi nông, lâm nghiệp, thủy sản.

Những con số này cho thấy việc làm hưởng lương vẫn là trụ cột thu nhập của nhiều gia đình. Khi hoạt động sản xuất, kinh doanh duy trì và cơ hội việc làm được bảo đảm, tiền lương, tiền công tạo nguồn thu tương đối ổn định, giúp các hộ chủ động hơn trong chi tiêu và cải thiện đời sống. Cùng với đó, các hoạt động sản xuất nông nghiệp và kinh doanh dịch vụ tiếp tục đóng góp vào nguồn thu, tạo thêm dư địa đa dạng hóa sinh kế.

Tuy nhiên, khả năng cải thiện thu nhập giữa các nhóm hộ chưa đồng đều. Trong số những hộ có thu nhập giảm, 31,3% cho biết nguyên nhân là chi phí đầu vào phục vụ sản xuất, kinh doanh tăng; 29,3% chịu tác động do giá bán sản phẩm giảm. Đây là những yếu tố trực tiếp bào mòn lợi nhuận, đặc biệt đối với các hộ sản xuất, kinh doanh nhỏ, vốn có khả năng tích lũy và chống chịu trước biến động thị trường còn hạn chế.

Bên cạnh đó, 27,5% hộ có thu nhập giảm do thành viên bị ốm, bệnh, chấn thương nặng hoặc tử vong; 21% do quy mô hoạt động sản xuất, kinh doanh thu hẹp và 20,4% do có thành viên tạm nghỉ việc. Như vậy, thu nhập của hộ gia đình không chỉ phụ thuộc vào diễn biến thị trường mà còn gắn chặt với tình trạng việc làm, sức khỏe của từng thành viên và khả năng duy trì hoạt động sản xuất.

Nếu tiền lương, tiền công và hoạt động sản xuất là những nguồn lực giúp nhiều hộ duy trì thu nhập, thì chi phí sinh hoạt tăng lại đang tạo sức ép lên khả năng chi tiêu thực tế. Theo kết quả điều tra trong 10 tháng năm 2026, có 36,1% số hộ được hỏi cho biết đang chịu ảnh hưởng tiêu cực từ giá cả hàng hóa, dịch vụ tăng cao. Đây là tỷ lệ cao nhất trong các nhóm tác động được khảo sát.

Diễn biến này cũng được phản ánh qua mặt bằng giá tiêu dùng. Cục Thống kê cho biết, CPI bình quân 10 tháng năm 2026 tăng 4,57% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ thiết yếu có mức tăng đáng kể như nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,66%; giao thông tăng 6,98%, riêng giá nhiên liệu tăng 13,09%; hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,61%.

Đây đều là những khoản chi gắn trực tiếp với sinh hoạt hằng ngày, nên biến động giá có thể tác động rộng đến ngân sách của các gia đình. Đặc biệt, với nhóm hộ có thu nhập thấp hoặc nguồn thu chủ yếu dựa vào lao động phổ thông, việc giá cả tăng trong khi thu nhập chưa cải thiện tương ứng sẽ làm giảm khả năng tích lũy và gia tăng áp lực chi tiêu.

Ngoài giá cả, các hộ gia đình còn phải đối mặt với nhiều rủi ro khác. Có 7,7% hộ chịu ảnh hưởng tiêu cực từ thiên tai, biến đổi khí hậu; 3,7% bị tác động bởi dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi và 2,9% bởi dịch bệnh đối với con người. Những yếu tố này có thể làm gián đoạn việc làm, sản xuất, phát sinh chi phí và khiến sinh kế của các hộ trở nên bấp bênh hơn.

Trong bối cảnh đó, các nguồn hỗ trợ tiếp tục là điểm tựa đối với một bộ phận hộ gia đình. Trong 10 tháng năm 2026, có 18,4% số hộ được phỏng vấn nhận được trợ giúp từ các nguồn khác nhau. Hỗ trợ từ họ hàng, người thân chiếm 10,4%; từ các chương trình, chính sách chung của quốc gia là 8,9% và từ chương trình, chính sách của địa phương là 7,3%. Ngoài ra, 2,1% hộ nhận được trợ giúp từ hoạt động từ thiện của các tổ chức, cá nhân.

Bức tranh thu nhập tháng 10 cho thấy những tín hiệu tích cực khi phần lớn hộ gia đình giữ được mức thu nhập ổn định hoặc có cải thiện, với đóng góp nổi bật từ tiền lương, tiền công. Dù vậy, mức tăng của thu nhập cần được nhìn nhận cùng với diễn biến giá cả và những rủi ro trong đời sống, bởi thu nhập danh nghĩa được duy trì chưa đồng nghĩa với sức mua và chất lượng sống được cải thiện tương ứng.

Do đó, bên cạnh việc tạo thêm việc làm, nâng cao chất lượng việc làm và bảo đảm thu nhập cho người lao động, cần tiếp tục hỗ trợ các hộ sản xuất, kinh doanh tháo gỡ khó khăn về chi phí đầu vào, mở rộng đầu ra cho sản phẩm và củng cố khả năng chống chịu trước biến động. Các chính sách an sinh cũng cần hướng tới đúng nhóm dễ bị tổn thương, giúp người dân giảm bớt áp lực chi phí và có thêm điểm tựa khi gặp rủi ro. Đây là nền tảng để cải thiện thu nhập một cách bền vững, thay vì chỉ duy trì sự ổn định trong ngắn hạn.